{"id":140,"date":"2023-08-22T01:18:39","date_gmt":"2023-08-21T23:18:39","guid":{"rendered":"https:\/\/16mm.com.pl\/?p=140"},"modified":"2023-08-22T03:07:24","modified_gmt":"2023-08-22T01:07:24","slug":"hostel-przemoc-w-krzywym-zwierciadle","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/16mm.com.pl\/index.php\/2023\/08\/22\/hostel-przemoc-w-krzywym-zwierciadle\/","title":{"rendered":"Hostel \u2013 przemoc w krzywym zwierciadle"},"content":{"rendered":"\n

Tekst jest pr\u00f3b\u0105 spojrzenia na film Hostel<\/em> (E. Roth, 2005) jako na symboliczn\u0105 autodekonstrukcj\u0119 schemat\u00f3w gatunkowych w kinie nurtu torture porn<\/em>. Autor proponuje rewizj\u0119 filmu w oparciu o konteksty zar\u00f3wno wewn\u0105trz- jak i zewn\u0105trztekstowe, a tak\u017ce w\u0142asne do\u015bwiadczenia odbiorcze.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bardzo dobrze pami\u0119tam moje odczucia po pierwszym zetkni\u0119ciu z filmem Eliego Rotha, co, z perspektywy czasu, jest dla mnie z jednej strony zastanawiaj\u0105ce, lecz z drugiej \u2013 oczywiste z powod\u00f3w, kt\u00f3re wyr\u00f3\u017cni\u0119 w niniejszej analizie. Dobre kilka lat temu, na fali naiwnej fascynacji makabr\u0105 spod znaku Pi\u0142y<\/em>, obowi\u0105zkowo si\u0119gn\u0105\u0142em po tytu\u0142, kt\u00f3ry, cho\u0107 nie przypad\u0142a mu palma pierwsze\u0144stwa w swej kategorii (Hostel<\/em> wszed\u0142 na ekrany rok po pierwszej cz\u0119\u015bci Pi\u0142y<\/em>), przyczyni\u0142 si\u0119 do ukucia powszechnego dla niej terminu \u2013 torture porn<\/em>[1]. Scenariusz, kt\u00f3ry opowiada\u0142 o trzech \u017c\u0105dnych seksualnych podboj\u00f3w turystach,przemierzaj\u0105cych z plecakami Europ\u0119, kt\u00f3rzy wpadaj\u0105 w r\u0119ce najpierw uwodzicielskich S\u0142owaczek, potem rosyjskiej mafii, a ko\u0144cz\u0105 jako atrakcje dla r\u00f3wnie\u017c \u201eturyst\u00f3w\u201d, p\u0142ac\u0105cych du\u017co pieni\u0119dzy za mo\u017cliwo\u015b\u0107 torturowania naiwnych nieszcz\u0119\u015bnik\u00f3w, jednocze\u015bnie kre\u015bli\u0142 niezno\u015bnie stereotypow\u0105 i odstr\u0119czaj\u0105c\u0105 wizj\u0119 Europy \u015brodkowo-wschodniej oraz snu\u0142 intryg\u0119 w oparciu o notoryczne uprzedmiotowianie bohater\u00f3w. Krzywi\u0142em si\u0119 na ten film, nawet pomimo przyst\u0119pniejszego sequela, dop\u00f3ki w moje r\u0119ce nie wpad\u0142o specjalne wydanie 2 Disc Dungeon Deluxe<\/em>, zawieraj\u0105ce ton\u0119 intryguj\u0105cych materia\u0142\u00f3w making of<\/em> i komentarzy. W wielu z nich Roth podsuwa ide\u0119, b\u0119d\u0105c\u0105 zapewne jego pierwotnym zamys\u0142em artystycznym i oficjalnym kluczem do interpretacji filmu, kt\u00f3ra w oparciu o moje pierwotne do\u015bwiadczenia z Hostelem<\/em>, zas\u0142uguje na rozwini\u0119cie.<\/p>\n\n\n\n

W pierwszej po\u0142owie filmu g\u0142\u00f3wni bohaterowie s\u0105 (we w\u0142asnym mniemaniu) na pozycji uprzywilejowanej \u2013 znajduj\u0105 si\u0119 na obczy\u017anie, a ich obco\u015b\u0107, rozumiana jako egzotyczno\u015b\u0107, stanowi jednocze\u015bnie ich niepodwa\u017calny atut, zapewniaj\u0105cy im szczeg\u00f3lne wzgl\u0119dy u miejscowych, zw\u0142aszcza kobiet. Od pocz\u0105tku mog\u0105 zastanawia\u0107 semantyczne zale\u017cno\u015bci w tych relacjach \u2013 bohaterowie s\u0105 w takim stopniu egzotyczni i wyj\u0105tkowi dla ich nowego otoczenia, jak to otoczenie jest dla nich; mimo tego, to w\u0142a\u015bnie sobie przypisuj\u0105 dominuj\u0105c\u0105 rol\u0119 w tych stosunkach bez braku konkretnych przes\u0142anek ku w\u0142a\u015bnie takiemu uk\u0142adowi si\u0142. Mog\u0142oby si\u0119 wydawa\u0107, \u017ce intuicyjnie powinni przybra\u0107 zgo\u0142a odwrotn\u0105 taktyk\u0119 \u2013 widocznie ich poczucie bezpiecze\u0144stwa by\u0142o na tyle du\u017ce, \u017ce w og\u00f3le nie przesz\u0142o im przez my\u015bl, aby dzia\u0142a\u0107 zachowawczo zamiast z miejsca przybiera\u0107 nastawienie dywersyjne. Dopiero gdy s\u0105 kolejno uprowadzani do opuszczonej fabryki, gdzie zostan\u0105 bestialsko zamordowani, status quo zaczyna si\u0119 odwraca\u0107. Paxton (Jay Hernandez) \u2013 ten, kt\u00f3remu udaje si\u0119 najbardziej zbli\u017cy\u0107 do natury sadystycznego procederu, zanim zostanie we\u0144 bezpo\u015brednio zaanga\u017cowany \u2013 od pocz\u0105tku charakteryzuje si\u0119 najbardziej nonszalanckim i przedmiotowym nastawieniem do otoczenia, a w stosunku do kobiet \u2013 seksistowskim. Podobnie jak wcze\u015bniej jego kompani, niejako te\u017c za spraw\u0105 swojej ciekawo\u015bci i dociekliwo\u015bci, Paxton staje twarz\u0105 w twarz z bezimiennym oprawc\u0105, kt\u00f3rego jedynym zamiarem \u2013 alegorycznie do g\u0142\u00f3wnych bohater\u00f3w \u2013 jest wykorzystanie go wy\u0142\u0105cznie dla w\u0142asnej przyjemno\u015bci. Udaje mu si\u0119 zbiec z miejsca jego niedosz\u0142ej ka\u017ani, ale wymaga to te\u017c od niego symbolicznego przej\u015bcia na stron\u0119 oprawc\u00f3w \u2013 \u017ceby si\u0119 wydosta\u0107, musi zabija\u0107. Gdy ju\u017c mu si\u0119 wydawa\u0142o, \u017ce ma to wszystko za sob\u0105, spotyka na swojej drodze jednego z oprawc\u00f3w (Jan Vlas\u00e1k), morderc\u0119 Josha (Derek Richardson), jego najbli\u017cszego przyjaciela, staj\u0105c w ten spos\u00f3b przed mo\u017cliwo\u015bci\u0105 dokonania bezwzgl\u0119dnej zemsty, z kt\u00f3rej bez zb\u0119dnego namys\u0142u skorzysta.<\/p>\n\n\n\n

Dziewi\u0105ta z Kilku my\u015bli na temat obraz\u00f3w przemocy na ekranie<\/em> Marka Hendrykowskiego brzmi: \u201eNie nale\u017cy myli\u0107 przemocy b\u0119d\u0105cej tematem filmu z przemoc\u0105 jako efektem ekranowym. Pierwsza zachowuje dystans wobec opisywanego zjawiska, druga dystans ten eliminuje\u201d[2]. Przenosz\u0105c ten schemat na fabu\u0142\u0119 Hostelu<\/em>, mo\u017cna obie wymienione w nim tendencje przypisa\u0107 kolejno do drugiej i pierwszej po\u0142owy filmu, z zastrze\u017ceniem, \u017ce efektem ekranowym dominuj\u0105cym w pierwszej po\u0142owie jest uprzedmiotowienie, niekoniecznie o charakterze przemocowym. G\u0142\u00f3wna linia krytyki filmu Rotha[3], podobnie jak moje przemy\u015blenia po pierwszym seansie, wynikaj\u0105 z pomylenia stematyzowanej przemocy z efektem ekranowym, b\u0119d\u0105cego pok\u0142osiem tradycji kina grozy z lat 70. i 80., uosabianej przez slashery<\/em> (torture porn<\/em> bywa nazywane tak\u017ce post-slasherem<\/em>[4]). To zjawisko mo\u017cna odnie\u015b\u0107 do odwiecznych rozwa\u017ca\u0144 nad eskapistyczn\u0105 funkcj\u0105 kina, w kt\u00f3rych przemoc odgrywa szczeg\u00f3ln\u0105 rol\u0119. Postrzega si\u0119 j\u0105, obok wyidealizowanych wizji \u015bwiata przedstawionego jako kluczowy czynnik, kt\u00f3ry najpe\u0142niej zaspokaja potencjalne oczekiwania widza, pozwalaj\u0105c mu da\u0107 upust agresywnym, spo\u0142ecznie nieakceptowanym fantazjom[5]. W takiej tendencji mo\u017cna z kolei dopatrywa\u0107 si\u0119 znamion patologicznych sk\u0142onno\u015bci oraz postrzega\u0107 obcowanie ze sztuk\u0105 wyra\u017caj\u0105c\u0105 ponure \u017c\u0105dze jako form\u0119 zemsty na nu\u017c\u0105cej codzienno\u015bci[6]; takiej retoryce zdaje si\u0119 te\u017c niejako wt\u00f3rowa\u0107 Roth w pr\u00f3bach etycznej obrony Hostelu<\/em>, kreuj\u0105c sw\u00f3j film na pr\u00f3b\u0119 odreagowania spo\u0142eczno-politycznych l\u0119k\u00f3w i frustracji Amerykan\u00f3w z okresu prezydentury George\u2019a W. Busha[7]. W tym momencie ju\u017c bardzo wyra\u017anie rysuje si\u0119 korelacja pomi\u0119dzy widzem Hostelu<\/em>, kt\u00f3ry p\u0142aci kilka dolar\u00f3w za bilet do kina lub p\u0142yt\u0119 DVD, \u017ceby do\u015bwiadczy\u0107 oczyszczaj\u0105cego spektaklu okrucie\u0144stwa, a jego drugoplanowym bohaterem, kt\u00f3ry p\u0142aci kilkana\u015bcie tysi\u0119cy dolar\u00f3w za cz\u0142owieka wybranej narodowo\u015bci, aby do\u015bwiadczy\u0107 poniek\u0105d tego samego, rzecz jasna w niepor\u00f3wnywalnie bardziej bezpo\u015bredni spos\u00f3b.<\/p>\n\n\n\n

Aby unikn\u0105\u0107 zbyt pesymistycznego wyd\u017awi\u0119ku takiej alegorii, Roth rozwija posta\u0107 Paxtona we wspomnianym wcze\u015bniej kierunku. Maj\u0105cy do\u015b\u0107 wysokie mniemanie o sobie, ale mimo wszystko sympatyczny i spokojny, a do tego wegetarianin (!), Paxton podejrzewa, \u017ce co\u015b zaczyna w nim p\u0119ka\u0107, kiedy, osamotniony i zdezorientowany b\u0142\u0105ka si\u0119 po malowniczym s\u0142owackim miasteczku, szukaj\u0105c zaginionych kompan\u00f3w, a gang dzieci ulicy wyrywa mu z r\u0119ki telefon i czym pr\u0119dzej ucieka. Bohater \u0142apie wtedy przypadkowego ch\u0142opca z grupy z\u0142odziejaszk\u00f3w, powala go na ziemi\u0119 i zaczyna dusi\u0107, a chwil\u0119 p\u00f3\u017aniej puszcza, zszokowany w\u0142asnym zachowaniem. Nast\u0119pnie odkrywa los swoich przyjaci\u00f3\u0142, od kt\u00f3rego wybawia si\u0119, tym razem ju\u017c bez wahania u\u017cywaj\u0105c si\u0142y i podst\u0119pu. Gdy udaje mu si\u0119 zbiec z fabryki tortur, staje si\u0119 pe\u0142noprawnym bohaterem drugiej po\u0142owy filmu (bohaterem pierwszej by\u0142 Josh \u2013 a\u017c do swojej niespodziewanej \u015bmierci), a widz zyskuje mo\u017cliwo\u015b\u0107 pe\u0142nego zsolidaryzowania si\u0119 z nim w jego wysi\u0142kach. Chwil\u0119 potem Paxton dostaje od losu szans\u0119 pomszczenia przyjaciela i widz dalej mu kibicuje, b\u0119d\u0105c przekonanym o s\u0142uszno\u015bci jego post\u0119powania, cho\u0107 niebezpiecznie zbli\u017cy go ona do roli oprawcy, co zostaje w bardzo ciekawy spos\u00f3b podkre\u015blone w warstwie wizualnej filmu \u2013 oba morderstwa zostaj\u0105 pokazane jako niewyra\u017ane odbicia lustrzane.<\/p>\n\n\n\n

Na koniec chcia\u0142bym wr\u00f3ci\u0107 do ukutego przez Davida Edelsteina poj\u0119cia torture porn<\/em> i jego w\u0142a\u015bciwego znaczenia, opieraj\u0105cego si\u0119 na odniesieniu do pornografii jako tej wstydliwej, ale jak\u017ce mi\u0142ej widzowi formy filmowej[8]<\/a> (t\u0105 konotacj\u0105 mo\u017cna by obj\u0105\u0107 r\u00f3wnie\u017c estetyzacj\u0119 kluczowych scen \u2013 tu tortur, tam seksu). Wchodzi ono w ciekawy konflikt z ostatni\u0105 my\u015bl\u0105 Marka Hendrykowskiego o ekranowych obrazach przemocy, kt\u00f3ra brzmi: \u201eZasugerowanie przemocy w filmie jest sztuk\u0105, jej bezpo\u015brednie pokazanie pornografi\u0105\u201d[9]. Wydaje mi si\u0119, \u017ce rozumiem sens idei Hendrykowskiego, i te\u017c w pe\u0142ni si\u0119 z nim zgadzam. Uwa\u017cam r\u00f3wnie\u017c, \u017ce Hostel<\/em> Eliego Rotha jest sztuk\u0105 z innego powodu \u2013 ze wzgl\u0119du na przemy\u015blan\u0105, z\u0142o\u017con\u0105 konstrukcj\u0119 znaczeniow\u0105 i umiej\u0119tne prowadzenie dialogu z widzem.<\/p>\n\n\n\n

Adam Piotrowicz<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

[1] Zob. B. Paszylk, S\u0142ownik gatunk\u00f3w i zjawisk filmowych<\/em>, Warszawa \u2013 Bielsko-Bia\u0142a 2010, s. 253\u2013254.<\/p>\n\n\n\n

[2] M. Hendrykowski, Kilka my\u015bli na temat obraz\u00f3w przemocy na ekranie<\/em>, w: Przemoc na ekranie<\/em>, red. M. Hendrykowska, M. Hendrykowski, Pozna\u0144 2001, s. 190.<\/p>\n\n\n\n

[3] Zob. B. Paszylk, S\u0142ownik<\/em>\u2026, s. 135\u2013136, oraz M. Leo\u0144czuk, Przemoc w filmie. Okrucie\u0144stwo nie do przyj\u0119cia<\/em>, Toru\u0144 2015, s. 123.<\/p>\n\n\n\n

[4] Zob. M. Leo\u0144czuk, Przemoc<\/em>\u2026, s. 123.<\/p>\n\n\n\n

[5] Zob. R. Syska, Film i przemoc<\/em>, Krak\u00f3w 2003, s. 25, oraz M. Leo\u0144czuk, Przemoc<\/em>\u2026, s. 7\u20138.<\/p>\n\n\n\n

[6] Zob. M. Leo\u0144czuk, Przemoc<\/em>\u2026, s. 14.<\/p>\n\n\n\n

[7] Zob. tam\u017ce, s. 123\u2013124.<\/p>\n\n\n\n

[8] Zob. B. Paszylk, S\u0142ownik<\/em>\u2026, s. 253.<\/p>\n\n\n\n

[9] M. Hendrykowski, Kilka my\u015bli<\/em>\u2026, s. 191.<\/p>\n\n\n\n

Bibliografia:<\/p>\n\n\n\n

1. Hendrykowski M., Kilka my\u015bli na temat obraz\u00f3w przemocy na ekranie<\/em>, w: Przemoc na ekranie<\/em>, red. M. Hendrykowska, M. Hendrykowski, Pozna\u0144 2001.<\/p>\n\n\n\n

2. Leo\u0144czuk M., Przemoc w filmie. Okrucie\u0144stwo nie do przyj\u0119cia<\/em>, Toru\u0144 2015.<\/p>\n\n\n\n

3. Paszylk B., S\u0142ownik gatunk\u00f3w i zjawisk filmowych<\/em>, Warszawa \u2013 Bielsko-Bia\u0142a 2010.<\/p>\n\n\n\n

4. Syska R., Film i przemoc<\/em>, Krak\u00f3w 2003.<\/p>\n\n\n\n

zdj. materia\u0142y prasowe filmu Hostel<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Tekst jest pr\u00f3b\u0105 spojrzenia na film Hostel (E. Roth, 2005) jako na symboliczn\u0105 autodekonstrukcj\u0119 schemat\u00f3w gatunkowych w kinie nurtu torture porn. Autor proponuje rewizj\u0119 filmu w oparciu o konteksty zar\u00f3wno wewn\u0105trz- jak i zewn\u0105trztekstowe, a tak\u017ce w\u0142asne do\u015bwiadczenia odbiorcze. Bardzo dobrze pami\u0119tam moje odczucia po pierwszym zetkni\u0119ciu z filmem Eliego Rotha, co, z perspektywy czasu, jest dla mnie z jednej strony zastanawiaj\u0105ce, lecz [\u2026]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"wp_typography_post_enhancements_disabled":false,"footnotes":""},"categories":[8,12],"tags":[],"class_list":["post-140","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-nr-49-lata-00","category-w-powiekszeniu"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/16mm.com.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/140","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/16mm.com.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/16mm.com.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/16mm.com.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/16mm.com.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=140"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/16mm.com.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/140\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":236,"href":"https:\/\/16mm.com.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/140\/revisions\/236"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/16mm.com.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=140"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/16mm.com.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=140"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/16mm.com.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=140"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}