{"id":148,"date":"2023-08-22T01:24:35","date_gmt":"2023-08-21T23:24:35","guid":{"rendered":"https:\/\/16mm.com.pl\/?p=148"},"modified":"2023-08-22T03:10:01","modified_gmt":"2023-08-22T01:10:01","slug":"status-zwierzat-w-filmografii-niki-lindroth-von-bahr","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/16mm.com.pl\/index.php\/2023\/08\/22\/status-zwierzat-w-filmografii-niki-lindroth-von-bahr\/","title":{"rendered":"Status zwierz\u0105t w filmografii Niki Lindroth von Bahr"},"content":{"rendered":"\n

Dla Niki Lindroth von Bahr jej filmy to wsp\u00f3\u0142czesne bajki. Odwo\u0142anie do tradycyjnej formy gatunku literackiego pozwala wydoby\u0107 wi\u0119cej warstw znaczeniowych. Analogia nie jest przypadkowa, poniewa\u017c pozycje z filmografii szwedzkiej re\u017cyserki \u0142\u0105czy obecno\u015b\u0107 zwierz\u0119cych postaci, kt\u00f3re wcielaj\u0105 si\u0119 w ludzkie role.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Na studiach uczy\u0142a si\u0119 tworzy\u0107 lalki, rekwizyty i elementy scenografii. Pochodzi z artystycznej rodziny, lecz nie chcia\u0142a by\u0107 \u201eartystk\u0105 na pe\u0142en etat\u201d, przedstawicielk\u0105 bohemy. Jej zdaniem wybranie takiej drogi wi\u0105\u017ce si\u0119 z brakiem przestrzeni na normalne \u017cycie i codzienn\u0105 rutyn\u0119, kt\u00f3r\u0105 bardzo lubi. Nic wi\u0119c dziwnego, \u017ce osobiste preferencje s\u0105 tak silnie obecne w filmografii Niki Lindroth von Bahr.<\/p>\n\n\n\n

Jest zainteresowana tym, co bliskie jej \u017cyciu. Tworzenie film\u00f3w staje si\u0119 przez to dla re\u017cyserki sposobem na oswajanie rzeczywisto\u015bci. Wspomnienie s\u0142abego samopoczucia podczas ci\u0105\u017cy i nieustanne wizyty u lekarza znalaz\u0142o odzwierciedlenie w jednej ze scen Czego\u015b do zapami\u0119tania <\/em>(2019). Strategia przenoszenia obserwacji otoczenia na materi\u0119 filmow\u0105 dotyczy tak\u017ce P\u0142ywalni<\/em> z 2014 roku. Dla re\u017cyserki najbardziej interesuj\u0105ca w tym projekcie by\u0142a szansa ukazania basenu jako spo\u0142ecznej instytucji, kt\u00f3ra po szczycie popularno\u015bci w latach 50. i 60., obecnie jest postrzegana jako atrakcja drugiej kategorii i niszczej\u0105cy relikt dawnego stylu \u017cycia Szwed\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Dla Lindroth von Bahr proza \u017cycia jest szczeg\u00f3lnie atrakcyjna i to w\u0142a\u015bnie pozornie banalne drobiazgi codzienno\u015bci lubi wyr\u00f3\u017cni\u0107 w kadrze. Spos\u00f3b inscenizacji scen przypomina kr\u00f3tkie sekwencje z film\u00f3w innego re\u017cysera ze Szwecji, dzi\u015b ju\u017c doskonale rozpoznawalnego w ca\u0142ej Europie, czyli Roya Anderssona. Arty\u015bci nale\u017c\u0105 wprawdzie do dw\u00f3ch r\u00f3\u017cnych pokole\u0144, ale \u0142\u0105czy ich upodobanie do pokazywania absurdalnych sytuacji, kt\u00f3rych uczestnikami s\u0105 apatyczni bohaterowie. Ich beznami\u0119tno\u015b\u0107 jest cz\u0119sto wyrazem zm\u0119czenia egzystencj\u0105, biurokratycznymi procedurami i konieczno\u015bci\u0105 funkcjonowania pomimo d\u0142ugotrwale odczuwanej rezygnacji. Dialogi mi\u0119dzy postaciami uwypuklaj\u0105 brak zrozumienia mi\u0119dzy jednostkami w spo\u0142ecze\u0144stwie. \u015awiat jawi si\u0119 jako mikrokosmos samotnych byt\u00f3w, kt\u00f3re musz\u0105 konfrontowa\u0107 si\u0119 ze sob\u0105 raczej z obowi\u0105zku, ni\u017c dla przyjemno\u015bci. Zar\u00f3wno Roy Andersson, jak i Niki Lindroth von Bahr kieruj\u0105 uwag\u0119 widza na momenty, w kt\u00f3rych zachodz\u0105 niewielkie p\u0119kni\u0119cia w stosunkach mi\u0119dzy postaciami. Rozmowy zazwyczaj wywo\u0142uj\u0105 zak\u0142opotanie, a zdania s\u0105 zdawkowe i czysto informacyjne.<\/p>\n\n\n\n

Niki Lindroth von Bahr podczas sta\u017cu pracowa\u0142a przy produkcji Do Ciebie, cz\u0142owieku<\/em> (2007) Roya Anderssona i przez wiele lat mia\u0142a kontakt z jego studiem produkcyjnym. Przyznaje, \u017ce filmy szwedzkiego re\u017cysera wp\u0142yn\u0119\u0142y na jej tw\u00f3rczo\u015b\u0107, cho\u0107 nie uwa\u017ca, \u017ce mi\u0119dzy ich dzie\u0142ami jest bezpo\u015brednie po\u0142\u0105czenie. Niemniej warto zauwa\u017cy\u0107, \u017ce Lindroth von Bahr jest bliska Anderssonowi pod wzgl\u0119dem upodobania do statycznej organizacji przestrzeni wewn\u0105trzkadrowej. Staje si\u0119 ona wa\u017cnym elementem wyra\u017anego, autorskiego stylu. Cho\u0107 dla tw\u00f3rczyni animacji poklatkowej ten spos\u00f3b obrazowania jest niejako wymuszony technik\u0105 produkcji, to jednak jest wykorzystywany \u015bwiadomie. Porz\u0105dek w obr\u0119bie kompozycji rymuje si\u0119 z powtarzalno\u015bci\u0105 zdarze\u0144 zwyczajnego \u017cycia.<\/p>\n\n\n\n

Istotnym elementem ka\u017cdej kr\u00f3tkometra\u017cowej fabu\u0142y szwedzkiej tw\u00f3rczyni jest czarny humor. Re\u017cyserka \u017ar\u00f3d\u0142a komizmu upatruje w samych postaciach zwierz\u0119cych, kt\u00f3re nawet je\u015bli w rzeczywisto\u015bci s\u0105 dzikie, zwi\u0105zane s\u0105 z nimi pozytywne skojarzenia. Ich niem\u0105dre zachowanie cz\u0119sto wskazuje na niedojrza\u0142o\u015b\u0107 i przypomina o instynktownych odruchach, kt\u00f3re s\u0105 aluzj\u0105 do zwierz\u0119cej natury cz\u0142owieka. Animalna powierzchowno\u015b\u0107 bohater\u00f3w ma \u015bcis\u0142y zwi\u0105zek z form\u0105 filmow\u0105, jak\u0105 jest w tym przypadku animacja, a \u015bci\u015blej \u2013 animacja poklatkowa.<\/p>\n\n\n\n

W jej ramach Niki Lindroth von Bahr tworzy miniaturowe lalki zwierz\u0105t (osi\u0105gaj\u0105ce od 10 do 15 centymetr\u00f3w wysoko\u015bci), kt\u00f3re umieszcza w typowo ludzkich sytuacjach. Przygotowywane scenografie s\u0105 niewielkie i zazwyczaj mieszcz\u0105 si\u0119 na biurku normalnej wielko\u015bci. Animatorce udaje si\u0119 jednak zachowa\u0107 dba\u0142o\u015b\u0107 o detale. Przestrzenie, w kt\u00f3rych rozgrywa si\u0119 akcja kr\u00f3tkometra\u017cowych film\u00f3w, pe\u0142ne s\u0105 precyzyjnie odtworzonych przedmiot\u00f3w, b\u0119d\u0105cych cz\u0119\u015bci\u0105 krajobrazu miasta lub stanowi\u0105cych wyposa\u017cenie wn\u0119trz.<\/p>\n\n\n\n

W\u0142a\u015bnie ze wzgl\u0119du na specyfik\u0119 animacji poklatkowej opartej na u\u017cyciu modeli zwierz\u0105t warto si\u0119gn\u0105\u0107 do poj\u0119cia kina taksydermicznego, kt\u00f3rego zastosowanie w kontek\u015bcie \u201ezwi\u0105zk\u00f3w filmu z mechanicznym o\u017cywianiem \u00abmartwych\u00bb, nieruchomych obiekt\u00f3w\u201d proponuje Micha\u0142 Matuszewski[1]. Zdaniem przywo\u0142anego autora wydaje si\u0119 ono kluczowe w odniesieniu do studi\u00f3w nad zwierz\u0119tami. Podczas analizy dzie\u0142 lalkowej animacji poklatkowej okazuje si\u0119 tym bardziej przydatne, mi\u0119dzy innymi ze wzgl\u0119du na w\u0142a\u015bciwo\u015b\u0107 zar\u00f3wno rodzaju oraz gatunku filmowego, jak i fizyczne podobie\u0144stwo modeli do eksponat\u00f3w muzeum historii naturalnej.<\/p>\n\n\n\n

Re\u017cyserka nie u\u017cywa do tworzenia filmowych lalek technik taksydermicznych, cho\u0107 wykorzystuje sztuczne materia\u0142y (g\u0105bki, plastyczne tworzywa i aluminiowe druty do wykonania szkieletu). Mimo to modele s\u0105 tr\u00f3jwymiarowe i zbli\u017cone wygl\u0105dem do prawdziwych zwierz\u0105t. Specyfika animacji poklatkowej sprawia, \u017ce ruch nie jest idealnie p\u0142ynny i posta\u0107 na u\u0142amek sekundy zastyga, co mo\u017ce przypomina\u0107 nag\u0142y moment \u015bmierci bezdusznego cia\u0142a.<\/p>\n\n\n\n

Scenografia film\u00f3w Lindroth von Bahr w oryginalnej formie jest przestrzeni\u0105 otwart\u0105 i ograniczona jest zazwyczaj przez maksymalnie dwie \u015bciany stanowi\u0105ce t\u0142o wydarze\u0144, podobnie jak w muzealnej dioramie. Dopiero obiektyw kamery zaw\u0119\u017ca pole widzenia do jej konkretnego fragmentu, tworz\u0105c wra\u017cenie przebywania w autentycznej lokacji. Przeznaczeniem dioramy jako elementu ekspozycji muzeum jest umiejscowienie na przyk\u0142ad postaci historycznych podczas wa\u017cnego wydarzenia lub zwierz\u0105t w ich naturalnym \u015brodowisku. U szwedzkiej artystki ten tradycyjny porz\u0105dek narracyjny jest zaburzony \u2013 ryby s\u0105 go\u015b\u0107mi hotelowymi (Brzemi\u0119<\/em>, 2017), a ko\u0144 trenerem p\u0142ywania na basenie (P\u0142ywalnia<\/em>, 2014).<\/p>\n\n\n\n

Co wi\u0119cej, re\u017cyserk\u0119 wyr\u00f3\u017cnia tw\u00f3rcze podej\u015bcie do przedstawienia zwierz\u0105t w postaci lalek. Artystka nie kieruje si\u0119 ch\u0119ci\u0105 idealnego odwzorowania szczeg\u00f3\u0142\u00f3w wygl\u0105du. Wprawdzie jej prace cechuje precyzja wykonania, lecz szwedzka tw\u00f3rczyni cz\u0119sto decyduje si\u0119 na modyfikacje. Jak mo\u017cna przeczyta\u0107 w opisie biograficznym na jej stronie internetowej \u201emotyw zwierz\u0119cy towarzyszy\u0142 Lindroth von Bahr przez ca\u0142\u0105 jej tw\u00f3rczo\u015b\u0107. Nie jest jednak ani realistk\u0105, ani naturalistk\u0105. Wiele z przedstawionych zwierz\u0105t wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 albo ludzkim zachowaniem, albo s\u0105 czystymi fantazmatami \u2013 mutantami i potwornymi krzy\u017c\u00f3wkami, czasem nawet chorymi lub martwymi\u201d[2].<\/p>\n\n\n\n

Interesuj\u0105cy zwrot w interpretacji zwierz\u0119cych bohater\u00f3w nast\u0119puje w ostatnim filmie Niki Lindroth von Bahr, czyli kr\u00f3tkiej fabu\u0142y zatytu\u0142owanej Utracona jest prawda, kt\u00f3rej wygra\u0107 si\u0119 nie da<\/em> (2022). To jeden z film\u00f3w, kt\u00f3re s\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 nowelowej produkcji Dom<\/em>, do kt\u00f3rej stworzenia Netflix zaprosi\u0142 czworo animator\u00f3w z ca\u0142ego \u015bwiata. Tym razem decyduj\u0105ca jest wymowa ostatniej sceny.<\/p>\n\n\n\n

P\u00f3\u0142godzinna animacja (najd\u0142u\u017csza w tw\u00f3rczo\u015bci re\u017cyserki) to historia myszy, kt\u00f3ra jest deweloperem i stara si\u0119 sprzeda\u0107 niedawno wyko\u0144czony przez siebie dom. Lekcewa\u017cy przy tym plag\u0119 karaluch\u00f3w, jakie zal\u0119g\u0142y si\u0119 w kamienicy. Bohater zaciekle walczy z insektami, jednak to one oraz podobni im klienci zaczynaj\u0105 dominowa\u0107 nad deweloperem, doprowadzaj\u0105c go do za\u0142amania nerwowego. Ostatecznie pi\u0119knie odnowione wn\u0119trza staj\u0105 si\u0119 siedliskiem owad\u00f3w, a dotychczas elegancki i uprzejmy mysz-sprzedawca zamienia si\u0119 w zwyk\u0142ego gryzonia.<\/p>\n\n\n\n

Zdaniem Matuszewskiego, kino taksydermiczne to \u201eupiorna widmowo-korporalna maszyna\u201d, kt\u00f3ra \u201emo\u017ce pos\u0142u\u017cy\u0107 jako narz\u0119dzie komunikacji mi\u0119dzy lud\u017ami i nie-lud\u017ami (\u2026) pozbawionych przez nas prawa do podmiotowo\u015bci\u201d[3]. W pojemnej definicji tej kategorii mieszcz\u0105 si\u0119 filmy pokazuj\u0105ce lub problematyzuj\u0105ce niemoc w obliczu perspektywy \u015bmierci i rozk\u0142adu cia\u0142a. We wczesnych filmach re\u017cyserki, obecno\u015b\u0107 napi\u0119cia mi\u0119dzy natur\u0105 a kultur\u0105 w kontek\u015bcie problematycznej cielesno\u015bci, Lindroth von Bahr cz\u0119sto sugerowa\u0142a uj\u0119ciami wyr\u00f3\u017cniaj\u0105cymi budz\u0105ce wstr\u0119t abiekty<\/em>[4].<\/p>\n\n\n\n

W noweli Netflixa ich ilo\u015b\u0107 ulega zwielokrotnieniu. Reprezentowane s\u0105 przez mno\u017c\u0105ce si\u0119 owady, kt\u00f3re za nic maj\u0105 sobie starania g\u0142\u00f3wnego bohatera, aby je usun\u0105\u0107. Nieskuteczna walka dewelopera z wszechobecnymi insektami to wyraz u\u0142omno\u015bci komunikacji mi\u0119dzy \u015bwiatem kultury i natury. Re\u017cyserka podpowiada, \u017ce nawet przy maksymalnym zbli\u017ceniu si\u0119 do siebie przedstawicieli obu \u015bwiat\u00f3w, \u201eupiorna widmowo-korporalna maszyna\u201d pracuje pe\u0142n\u0105 par\u0105, a jej paliwem jest antropocentryczne widzenie \u015bwiata. Cho\u0107 niewykluczone, \u017ce to po prostu pierwszy bunt niemych aktor\u00f3w, kt\u00f3rzy maj\u0105 ju\u017c do\u015b\u0107 odgrywania ludzkich r\u00f3l. I trudno im si\u0119 dziwi\u0107, bo jak wynika z analizy filmografii Niki Lindroth von Bahr, cz\u0142owiek to wyj\u0105tkowo nieszcz\u0119\u015bliwe zwierz\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Micha\u0142 Gruba<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

[1] M. Matuszewski, (Nie)\u017cywe obrazy. Widmowo\u015b\u0107 i cielesno\u015b\u0107 filmowych zwierz\u0105t<\/em>, \u201eKwartalnik Filmowy\u201d 2020, nr 111, s. 72.<\/p>\n\n\n\n

[2] Introduction (from Stene Projects Gallery)<\/em>, http:\/\/www.nikilindroth.com\/?page_id=107 [dost\u0119p: 03.03.2022]<\/p>\n\n\n\n

[3] M. Matuszewski, op. cit.<\/em>, s. 82.<\/p>\n\n\n\n

[4] Vide<\/em>: M. Tu\u017cnik, Problem abiekcji w kulturze<\/em>, \u201eKultura i Warto\u015bci\u201d 2016, nr 19, s. 117\u2013138.<\/p>\n\n\n\n

Bibliografia:<\/p>\n\n\n\n

    \n
  1. B\u00e4ckbro S., Niki Lindroth Von Bahr: \u201eJag har alltid vetat att jag vill jobba kreativt\u201d<\/em>, \u201eN\u00f6jesguiden\u201d 21.10.2021 r., https:\/\/ng.se\/artiklar\/niki-lindroth-von-bahr-jag-har-alltid-vetat-att-jag-vill-jobba-kreativt<\/a> [dost\u0119p: 20.03.2022].<\/li>\n\n\n\n
  2. Introduction (from Stene Projects Gallery)<\/em>, http:\/\/www.nikilindroth.com\/?page_id=107<\/a> [dost\u0119p: 03.03.2022].<\/li>\n\n\n\n
  3. Heeney A, Niki Lindroth von Bahr on <\/em>The Burden and tap dancing mice<\/em>, \u201eSeventh Row\u201d 10.09.2017 r., https:\/\/seventh-row.com\/2017\/09\/10\/niki-lindroth-von-bahr-burden\/ <\/a>[dost\u0119p: 20.03.2022].<\/li>\n\n\n\n
  4. Matuszewski M., (Nie)\u017cywe obrazy. Widmowo\u015b\u0107 i cielesno\u015b\u0107 filmowych zwierz\u0105t<\/em>, \u201eKwartalnik Filmowy\u201d 2020, nr 111.<\/li>\n\n\n\n
  5. Tu\u017cnik M., Problem abiekcji w kulturze<\/em>, \u201eKultura i Warto\u015bci\u201d 2016, nr 19.<\/li>\n\n\n\n
  6. Wywiad z re\u017cyserk\u0105 w ramach wyk\u0142adu mistrzowskiego Nordisk Panorama Film Festival 2020, https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=m4pPh8VV8R4<\/a> [dost\u0119p: 20.03.2022].<\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n

    \u0179r\u00f3d\u0142o zdj\u0119cia: zdj\u0119cie z filmu P\u0142ywalnia<\/em> z oficjalnej strony Niki Lindroth von Bahr<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Dla Niki Lindroth von Bahr jej filmy to wsp\u00f3\u0142czesne bajki. Odwo\u0142anie do tradycyjnej formy gatunku literackiego pozwala wydoby\u0107 wi\u0119cej warstw znaczeniowych. Analogia nie jest przypadkowa, poniewa\u017c pozycje z filmografii szwedzkiej re\u017cyserki \u0142\u0105czy obecno\u015b\u0107 zwierz\u0119cych postaci, kt\u00f3re wcielaj\u0105 si\u0119 w ludzkie role. Na studiach uczy\u0142a si\u0119 tworzy\u0107 lalki, rekwizyty i elementy scenografii. Pochodzi z artystycznej rodziny, lecz nie chcia\u0142a by\u0107 [\u2026]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"wp_typography_post_enhancements_disabled":false,"footnotes":""},"categories":[9,12],"tags":[],"class_list":["post-148","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-nr-48-zwierzeta","category-w-powiekszeniu"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/16mm.com.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/148","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/16mm.com.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/16mm.com.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/16mm.com.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/16mm.com.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=148"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/16mm.com.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/148\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":239,"href":"https:\/\/16mm.com.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/148\/revisions\/239"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/16mm.com.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=148"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/16mm.com.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=148"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/16mm.com.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=148"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}