{"id":157,"date":"2023-08-22T01:28:48","date_gmt":"2023-08-21T23:28:48","guid":{"rendered":"https:\/\/16mm.com.pl\/?p=157"},"modified":"2023-08-22T02:00:41","modified_gmt":"2023-08-22T00:00:41","slug":"to-okropne-dojrz-pandowanie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/16mm.com.pl\/index.php\/2023\/08\/22\/to-okropne-dojrz-pandowanie\/","title":{"rendered":"To okropne dojrz\u2026 pandowanie"},"content":{"rendered":"\n

Jako \u017ce okupuj\u0105ce w\u0142a\u015bnie kina To nie wypanda <\/em>stanowi jubileuszow\u0105, 25. animacj\u0119 studia Pixar, pozw\u00f3lcie, \u017ce zaczn\u0119 od ma\u0142ego podsumowania, a zarazem ho\u0142du dla utytu\u0142owanej wytw\u00f3rni. Cho\u0107 jej pocz\u0105tki si\u0119gaj\u0105 jeszcze ko\u0144c\u00f3wki lat 70., wszystko co najlepsze zacz\u0119\u0142o si\u0119 w 1995 r., wraz z premier\u0105 pierwszej cz\u0119\u015bci Toy Story<\/em>. Film by\u0142 nie tylko pierwsz\u0105 pe\u0142nometra\u017cow\u0105 animacj\u0105 ameryka\u0144skiego studia, lecz tak\u017ce pierwszym w dziejach kina filmem fabularnym stworzonym ca\u0142kowicie przy pomocy komputera. Od tego czasu wytw\u00f3rnia by\u0142a na pierwszej linii zmian w mainstreamowej animacji, zar\u00f3wno pod k\u0105tem technologicznym, jak i artystycznym. Nowatorskie pomys\u0142y, inteligentne scenariusze, cudowna grafika i poruszaj\u0105ce momenty zbudowa\u0142y Pixarowi grono fan\u00f3w we wszystkich grupach wiekowych. Jednocze\u015bnie warsztat tw\u00f3rc\u00f3w budzi\u0142 (i nadal budzi) zachwyt krytyki: wystarczy zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na fakt, \u017ce a\u017c osiem ich produkcji, czyli co trzeci film kalifornijskiej wytw\u00f3rni, zdoby\u0142o oscarow\u0105 nominacj\u0119 za scenariusz.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

<\/a><\/figure>\n\n\n\n

Domee Shi, re\u017cyserka najnowszej animacji studia, da\u0142a si\u0119 pozna\u0107 filmowemu \u015bwiatu w 2018 r. dzi\u0119ki kr\u00f3tkometra\u017c\u00f3wce Bao<\/em>. Poprzez rewelacyjny filmik Shi w alegoryczny spos\u00f3b opowiedzia\u0142a o tzw. syndromie pustego gniazda, prze\u017cywanym przez rodzic\u00f3w po opuszczeniu przez dzieci rodzinnego domu. Za metafor\u0119 s\u0142u\u017cy\u0142 tu do\u015b\u0107 abstrakcyjny, lecz ogromnie trafny koncept: oto kobieta otacza matczyn\u0105 opiek\u0105 ulepiony przez siebie\u2026 piero\u017cek. Po tamtym sukcesie Pixar pozwoli\u0142 re\u017cyserce rozwin\u0105\u0107 skrzyd\u0142a w pe\u0142nym metra\u017cu, czego efektem jest w\u0142a\u015bnie To nie wypanda<\/em>. Trudno nie zauwa\u017cy\u0107 podobie\u0144stw mi\u0119dzy tymi animacjami: obie opowiadaj\u0105 o rodzinach z chi\u0144skimi korzeniami, obie na warsztat bior\u0105 trudne relacje rodzic\u00f3w z dzie\u0107mi, obie w ko\u0144cu opieraj\u0105 sw\u00f3j sukces na tzw. podw\u00f3jnym kodowaniu: rozbie\u017cno\u015bci tego, co widzimy na ekranie z tym, o czym faktycznie opowiada produkcja. Shi w swoim pe\u0142nometra\u017cowym debiucie prowadzi t\u0119 gr\u0119 z widzem na tyle umiej\u0119tnie, \u017ce jej film pod k\u0105tem warsztatowym mo\u017cna \u015bmia\u0142o zaliczy\u0107 do grona najlepszych film\u00f3w wytw\u00f3rni ostatnich lat.  Cho\u0107 przes\u0142anie, kt\u00f3re finalnie za sob\u0105 niesie, mo\u017cna uzna\u0107 za troch\u0119\u2026 dyskusyjne.<\/p>\n\n\n\n

Temat dorastania, na kt\u00f3rym skupia si\u0119 To nie wypanda<\/em>, nie jest dla Pixara czym\u015b nowym \u2013 pojawia\u0142 si\u0119 ju\u017c w znakomitych W g\u0142owie si\u0119 nie mie\u015bci<\/em> oraz Toy story 3<\/em>. Cho\u0107 ich bohaterowie byli diametralnie r\u00f3\u017cni (jedenastoletnia Riley kontra siedemnastoletni Andy), ka\u017cdy z nich musia\u0142 dojrze\u0107 do stawienia czo\u0142a temu samemu zadaniu: po\u017cegnaniu z okresem dzieci\u0144stwa. Mei, trzynastoletnia bohaterka najnowszego filmu Pixara, metrykalnie jest pomi\u0119dzy t\u0105 dw\u00f3jk\u0105; o dzieci\u0144stwie jednak dawno ju\u017c zapomnia\u0142a. Z jednej strony g\u0142o\u015bna, szalona, pe\u0142na m\u0142odzie\u0144czej energii, z drugiej \u2013 szkolna prymuska i wzorowa pomocnica domowa. Stanowi po\u0142\u0105czenie stereotypowej nastolatki i idealnej c\u00f3rki \u2013 po\u0142\u0105czenie nietypowe, ale te\u017c oparte na do\u015b\u0107 kruchych fundamentach. Matka dziewczynki realizuje w jej wychowaniu model skrajnej wr\u0119cz nadopieku\u0144czo\u015bci (w stylu \u201eJeste\u015b dzi\u015b dziesi\u0119\u0107 minut p\u00f3\u017aniej!\u201d) po\u0142\u0105czony z zupe\u0142nym brakiem wyczucia oraz niezrozumieniem potrzeb nastolatki, co jest \u017ar\u00f3d\u0142em szeregu kryzysowych sytuacji. Dop\u00f3ki trwa opisana wy\u017cej \u201ema\u0142a stabilizacja\u201d, stosunki rodzinne uk\u0142adaj\u0105 si\u0119 jednak bez wi\u0119kszych zak\u0142\u00f3ce\u0144. Wszystko rozsypie si\u0119 jak domek z kart, gdy pewnego poranka po obudzeniu Mei skonstatuje, \u017ce w\u0142a\u015bnie zmieni\u0142a si\u0119\u2026 w pot\u0119\u017cn\u0105 rud\u0105 pand\u0119. Odziedziczony po walecznych przodkiniach dar, kt\u00f3ry z biegiem pokole\u0144 stawa\u0142 si\u0119 raczej przekle\u0144stwem, b\u0119dzie si\u0119 odt\u0105d uaktywnia\u0142 u trzynastolatki w chwilach wyj\u0105tkowego pobudzenia emocjonalnego. Je\u015bli go nie opanuje, b\u0119dzie oczywistym \u017ar\u00f3d\u0142em k\u0142opot\u00f3w \u2013 a dzia\u0142a\u0107 musi szybko, poniewa\u017c wielkimi krokami zbli\u017ca\u0107 si\u0119 b\u0119dzie koncert ukochanego przez Mei boysbandu.<\/p>\n\n\n\n

Podstawowy koncept, na kt\u00f3rym opar\u0142a sw\u00f3j film re\u017cyserka, stanowi jeden z najoryginalniejszych w i tak pe\u0142nym ju\u017c abstrakcyjnych pomys\u0142\u00f3w katalogu film\u00f3w Pixara, por\u00f3wnywalny nawet z fabryk\u0105 energii produkowanej z dzieci\u0119cych krzyk\u00f3w (Potwory i sp\u00f3\u0142ka<\/em>) czy staruszkiem lec\u0105cym na podr\u00f3\u017c \u017cycia za pomoc\u0105 domu zaprz\u0119gni\u0119tego w tysi\u0105ce balon\u00f3w (Odlot<\/em>). Ruda panda stanowi dla tw\u00f3rc\u00f3w pretekst do rozwijania oryginalnych fabularnych perypetii oraz jest katalizatorem ogromnej ilo\u015bci humoru \u2013 i cho\u0107 oba te aspekty zostaj\u0105 wyeksploatowane bezb\u0142\u0119dnie, sedno pomys\u0142u tkwi gdzie indziej. Mei zmieniaj\u0105ca si\u0119 w pand\u0119 jest przede wszystkim metafor\u0105 dojrzewania: zmian zar\u00f3wno na ciele, jak i w psychice oraz zachowaniu m\u0142odej osoby. Gdy dziewczynka w ciele rudego zwierzaka zatyka nos w obliczu nieprzyjemnych zapach\u00f3w oraz wrzeszczy, \u017ce si\u0119 sobie nie podoba, a mama informuje j\u0105, \u017ce pozby\u0107 si\u0119 kl\u0105twy b\u0119dzie mog\u0142a za miesi\u0105c w trakcie krwawego ksi\u0119\u017cyca\u2026 to wszystkie te elementy mog\u0105 si\u0119 wyda\u0107 dziwnie znajome, cho\u0107 nikt o niczym nie m\u00f3wi tu wprost. Dalsze koleje fabu\u0142y rozwijaj\u0105 pandow\u0105 alegori\u0119, wzbogacaj\u0105c j\u0105 o coraz to nowe znaczenia: panda jako nastoletnia wybuchowo\u015b\u0107, panda jako p\u0119d do szalonej zabawy, panda jako wyraz buntu przeciwko ograniczeniom i d\u0105\u017cenie do samorealizacji. Na poziomie dos\u0142ownym w\u0142a\u015bciwie nie m\u00f3wimy tu o \u201edojrzewaniu\u201d, lecz w\u0142a\u015bnie \u201epandowaniu\u201d, a wi\u0119kszo\u015b\u0107 aspekt\u00f3w burzliwego okresu nastoletniego zostaje ograna w\u0142a\u015bnie poprzez ukryte odniesienia zgrabnie wplecione w fabularn\u0105 tkank\u0119. Doprawdy, ze \u015bwiec\u0105 szuka\u0107 scenariusza, kt\u00f3ry w taki podw\u00f3jny spos\u00f3b opowiada\u0142by histori\u0119 \u2013 i tym wi\u0119kszy podziw dla tw\u00f3rc\u00f3w, \u017ce nie tylko udanie podejmuj\u0105 nie\u0142atw\u0105 przecie\u017c tematyk\u0119, lecz tak\u017ce znakomicie opakowuj\u0105 j\u0105 w rozleg\u0142\u0105, inteligentn\u0105 metafor\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Nie oznacza to bynajmniej, \u017ce wszystko jest tu umowne. Wr\u0119cz przeciwnie \u2013 \u015bwiat, w jakim tocz\u0105 si\u0119 perypetie trzynastolatki, odmalowany jest celnie i ze spor\u0105 dawk\u0105 realizmu. Mei i jej trzy \u201epsiapsi\u00f3\u0142y\u201d wspieraj\u0105 si\u0119 razem, realizuj\u0105 zwariowane pomys\u0142y, do\u015bwiadczaj\u0105 blask\u00f3w i cieni \u017cycia szko\u0142y, a w ko\u0144cu te\u017c\u2026 notorycznie wzdychaj\u0105 do ch\u0142opak\u00f3w, nierzadko podkre\u015blaj\u0105c ich fizyczno\u015b\u0107. Re\u017cyserka patrzy na to wszystko z przymru\u017ceniem oka \u2013 nie deprecjonuje, ale te\u017c nie traktuje ca\u0142kiem serio; o \u017cyciu Mei opowiada tak, jakby wspomina\u0142a w\u0142asn\u0105 nastoletnio\u015b\u0107 (na co wskazuje tak\u017ce czas akcji filmu: jest to 2002 rok, w kt\u00f3rym Shi sko\u0144czy\u0142a w\u0142a\u015bnie trzyna\u015bcie lat). Pomaga jej w tym komediowa konwencja filmu, w ramach kt\u00f3rej konsekwentnie przejaskrawia poszczeg\u00f3lne elementy. Najwyra\u017aniej wida\u0107 to w fascynacji dziewczyn kiczowatym zespo\u0142em \u201e4*TOWN\u201d. Udzia\u0142 w koncercie pi\u0119ciu przystojniak\u00f3w strzelaj\u0105cych u\u015bmiechami z kolorowego folderu staje si\u0119 dla Mei i jej towarzyszek niemal\u017ce spraw\u0105 \u017cycia i \u015bmierci, przes\u0105dzaj\u0105c\u0105 \u2013 jak same m\u00f3wi\u0105 \u2013 o ich kobieco\u015bci. Mimo takiej m\u0142odzie\u0144czo (wr\u0119cz \u2013 dzieci\u0119co) naiwnej optyki trudno nie kibicowa\u0107 zwariowanej czw\u00f3rce, zw\u0142aszcza \u017ce ofiar\u0105 karykatury pada tak\u017ce nadopieku\u0144cza matka Mei. Jak si\u0119 oka\u017ce, jej postawa wyp\u0142ywa z traum wywiedzionych z tego samego nastoletniego okresu (a tak przy okazji: tak, o \u201etym\u201d okresie te\u017c si\u0119 wspomina; a cho\u0107 temat miesi\u0105czki podj\u0119ty zostaje mniej ni\u017c ogl\u0119dnie, a\u017c dwa razy pojawiaj\u0105 si\u0119 podpaski, co w kinie animowanym mo\u017cna uzna\u0107 za ewenement i jest du\u017cym plusem dla tw\u00f3rc\u00f3w).<\/p>\n\n\n\n

Raczej na minus wypada niestety zako\u0144czenie, i to nawet nie tyle przez fakt, \u017ce jest ono prze\u0142adowane i przyd\u0142ugawe. Tw\u00f3rcy rozwi\u0105zuj\u0105 bowiem w\u0105tek relacji Mei z matk\u0105 w taki spos\u00f3b, kt\u00f3ry mo\u017ce wprawi\u0107 rodzic\u00f3w w zak\u0142opotanie \u2013 wychodzi bowiem na to, \u017ce nale\u017cy pozwoli\u0107 swoim nastoletnim pociechom \u201eby\u0107 sob\u0105\u201d (czyli, zn\u00f3w metaforycznie, uwolni\u0107 swoj\u0105 wewn\u0119trzn\u0105 pand\u0119), bez zbytniego anga\u017cowania si\u0119 w wychowawcze przestrogi. Dodatkowo, cho\u0107 przez ca\u0142y film krytykowane by\u0142y zachowania obu stron rodzicielskiego sporu, finalnie dostaje si\u0119 tylko tej starszej \u2013 m\u0142odsza wychodzi z ca\u0142ej sytuacji niejako rozgrzeszona. Jako \u017ce mora\u0142 k\u0142\u00f3ci si\u0119 troch\u0119 z ca\u0142\u0105 reszt\u0105, nie wiem, czy rzeczywi\u015bcie mia\u0142 by\u0107 a\u017c tak dosadny: by\u0107 mo\u017ce chodzi\u0142o jednak o to, \u017ceby przem\u00f3wi\u0107 g\u0142\u00f3wnie do starszej widowni i pokaza\u0107, do czego doprowadzi\u0107 mo\u017ce nadmiernie restrykcyjne wychowanie. A skoro tak, to z grona odbiorc\u00f3w niejako wyklucza si\u0119 tym samym tych potencjalnie docelowych: wchodz\u0105ce w wiek dojrzewania dziewczynki, dla kt\u00f3rych seans mo\u017ce sta\u0107 si\u0119 (mo\u017cliwe, \u017ce niechc\u0105cy) zach\u0119t\u0105 do b\u0142ahego traktowania p\u0142yn\u0105cych od mam rad i poucze\u0144. Wygl\u0105da na to, \u017ce kontekst autobiograficzny nieco przys\u0142oni\u0142 Doomee Shi uniwersalne spojrzenie na opowie\u015b\u0107 sprawiaj\u0105c, \u017ce jawi si\u0119 ona jako do\u015b\u0107 s\u0142aba wychowawczyni.<\/p>\n\n\n\n

Re\u017cyserk\u0105 jest jednak \u015bwietn\u0105. Dowodzi tego cho\u0107by rzadko spotykany w Pixarze dynamiczny spos\u00f3b opowiadania historii, bezb\u0142\u0119dnie oddaj\u0105cy zwariowan\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107 nastoletniej bohaterki. Pomaga jej w tym wyra\u017aniejsze ni\u017c w innych filmach studia zaci\u0119cie komediowe \u2013 od absurdalnego humoru a\u017c po slapstick. Zar\u00f3wno w pewnych rozwi\u0105zaniach re\u017cyserskich, jak i wizualnych wida\u0107 tu inspiracj\u0119 japo\u0144skim stylem animacji, w jakim tworzone s\u0105 anime. Fani kina z Kraju Kwitn\u0105cej Wi\u015bni bezb\u0142\u0119dnie odczytaj\u0105 tak\u017ce wyra\u017ane nawi\u0105zanie, jakie tw\u00f3rcy w pewnym momencie fabu\u0142y czyni\u0105 do kaiju eiga \u2013s\u0142ynnych film\u00f3w o potworach. Sama ruda panda odnosi si\u0119 oczywi\u015bcie do kultury chi\u0144skiej, do kt\u00f3rej r\u00f3wnie\u017c wielokrotnie \u2013 jako do rodzimej kultury re\u017cyserki \u2013 nawi\u0105zuje si\u0119 w trakcie seansu. Jako \u017ce akcja filmu rozgrywa si\u0119 w Kanadzie, powstaje z tego wyj\u0105tkowa, multi-kulturowa mieszanka. Czy zdob\u0119dzie ona jednak tylu fan\u00f3w, co poprzednie filmy studia? Cho\u0107 artystycznie wydaje si\u0119 by\u0107 sukcesem, to trudno\u015bci z odbiorem metafory i niejasno\u015b\u0107 przes\u0142ania sprawiaj\u0105, \u017ce u widz\u00f3w mo\u017ce mie\u0107 nieco pod g\u00f3rk\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Piotr G\u00f3ra<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u0179r\u00f3d\u0142o zdj\u0119cia: oficjalne materia\u0142y prasowe studia Pixar<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Jako \u017ce okupuj\u0105ce w\u0142a\u015bnie kina To nie wypanda stanowi jubileuszow\u0105, 25. animacj\u0119 studia Pixar, pozw\u00f3lcie, \u017ce zaczn\u0119 od ma\u0142ego podsumowania, a zarazem ho\u0142du dla utytu\u0142owanej wytw\u00f3rni. Cho\u0107 jej pocz\u0105tki si\u0119gaj\u0105 jeszcze ko\u0144c\u00f3wki lat 70., wszystko co najlepsze zacz\u0119\u0142o si\u0119 w 1995 r., wraz z premier\u0105 pierwszej cz\u0119\u015bci Toy Story. Film by\u0142 nie tylko pierwsz\u0105 pe\u0142nometra\u017cow\u0105 animacj\u0105 ameryka\u0144skiego studia, [\u2026]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"wp_typography_post_enhancements_disabled":false,"footnotes":""},"categories":[9,14],"tags":[],"class_list":["post-157","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-nr-48-zwierzeta","category-recenzje-i-nowosci-filmowe"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/16mm.com.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/157","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/16mm.com.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/16mm.com.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/16mm.com.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/16mm.com.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=157"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/16mm.com.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/157\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":158,"href":"https:\/\/16mm.com.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/157\/revisions\/158"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/16mm.com.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=157"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/16mm.com.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=157"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/16mm.com.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=157"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}