{"id":171,"date":"2023-08-22T01:38:10","date_gmt":"2023-08-21T23:38:10","guid":{"rendered":"https:\/\/16mm.com.pl\/?p=171"},"modified":"2023-08-22T03:14:50","modified_gmt":"2023-08-22T01:14:50","slug":"trzeci-czlowiek-i-powojenny-wieden-oblicza-biedy-oblicza-podlosci","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/16mm.com.pl\/index.php\/2023\/08\/22\/trzeci-czlowiek-i-powojenny-wieden-oblicza-biedy-oblicza-podlosci\/","title":{"rendered":"Trzeci cz\u0142owiek i powojenny Wiede\u0144: oblicza biedy, oblicza pod\u0142o\u015bci"},"content":{"rendered":"\n

Miasto walca, psychoanalizy i cesarstwa, kt\u00f3re wydawa\u0142o si\u0119, \u017ce b\u0119dzie trwa\u0107 wiecznie, bal\u00f3w, secesyjnej sztuki i klasycznej muzyki. Kiedy\u015b wabi\u0105ce widz\u00f3w kinem przypominaj\u0105cym poczt\u00f3wki z dawnych dobrych lat \u2013 filmy o cesarzowej Sissi, tragicznych kochankach z pa\u0142acyku Mayerling czy genialnych artystach. P\u00f3\u017aniej stopniowo sta\u0142o si\u0119 miejscem zimnowojennej gry i szpiegowskich potyczek, ale r\u00f3wnie\u017c przestrzeni\u0105 oskar\u017ce\u0144 filmowc\u00f3w wobec Austrii, jej bur\u017cuazyjnego spo\u0142ecze\u0144stwa i nazistowskiej przesz\u0142o\u015bci.  Prawdopodobnie \u017caden inny film nie uchwyci\u0142 w takim stopniu powojennej przemiany Wiednia jak Trzeci cz\u0142owiek (C. Reed, 1949). Z miasta szanuj\u0105cego zar\u00f3wno tradycj\u0119 jak i awangard\u0119, miasta sztuki, kt\u00f3re wspomina\u0142 pisarz Stefan Zweig w \u015awiecie wczorajszym <\/em>przeistoczy\u0142o si\u0119 w miasto z\u0142amane, podzielone mi\u0119dzy zwyci\u0119zc\u00f3w, zbiednia\u0142e i zha\u0144bione wsp\u00f3\u0142prac\u0105 z nazistowskim re\u017cimem.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Nakr\u0119cony w naturalnych plenerach (o czym informuj\u0105 napisy w czo\u0142\u00f3wce filmu), Trzeci cz\u0142owiek<\/em> pod pozorem intrygi o perypetiach przyby\u0142ego do Wiednia sp\u0142ukanego pisarza Holly\u2019ego Martinsa (Joseph Cotten) i tajemniczej \u015bmierci jego przyjaciela Harry\u2019ego Lime\u2019a (Orson Welles) pokazuje obraz nowego, powojennego \u015bwiata. Okupowanego przez Brytyjczyk\u00f3w, Amerykan\u00f3w, Francuz\u00f3w i Rosjan Wiednia. Film Carola Reeda zrobiony na zam\u00f3wienie brytyjskiego producenta Alexandra Kordy, kt\u00f3remu zale\u017ca\u0142o na historii rozgrywaj\u0105cej si\u0119 w podzielonym na cztery strefy mie\u015bcie[1] ze scenariuszem pisarza Grahama Greena po dzi\u015b dzie\u0144 cieszy si\u0119 popularno\u015bci\u0105 jako pewnego rodzaju zapis tamtych dni. Jego swoista kultowo\u015b\u0107 sprawia, \u017ce sta\u0142 si\u0119 jedn\u0105 z atrakcji turystycznych miasta: w Wiedniu funkcjonuje muzeum po\u015bwi\u0119cone Trzeciemu cz\u0142owiekowi<\/em>, regularnie odbywaj\u0105 si\u0119 wycieczki po lokacjach filmu oraz cotygodniowy seans tego klasyka w kinie Burg Theater.<\/p>\n\n\n\n

Wiede\u0144 w Trzecim cz\u0142owieku<\/em> widziany okiem operatora Roberta Kraskera jest jednocze\u015bnie klimatycznym miastem pokazywanym w stylistyce film noir jak i zubo\u017ca\u0142\u0105 ruin\u0105 chyl\u0105c\u0105 si\u0119 powoli ku upadkowi, dokumentowan\u0105 starannie niczym w filmach w\u0142oskich neorealist\u00f3w. Ten Wiede\u0144, cho\u0107 do b\u00f3lu prawdziwy, nie maj\u0105cy w scenach na Praterze, w kana\u0142ach czy w\u0105skich uliczkach Ringu \u017cadnego sztucznego posmaku zdj\u0119\u0107 w studiu filmowym[2], przypomina fabularnie s\u0142ynn\u0105 Casablank\u0119<\/em> z jej zbiorowiskiem przegranych, rzuconych przez wojn\u0119 tu i tam ludzi usi\u0142uj\u0105cych prze\u017cy\u0107. Dawnych arystokrat\u00f3w i nazistowskich oficjeli, uciekinier\u00f3w z kraj\u00f3w w\u0142\u0105czonych do ZSRR, ukrywaj\u0105cych si\u0119 zbrodniarzy i zwyk\u0142ych obywateli, kt\u00f3rzy usi\u0142uj\u0105 w jaki\u015b spos\u00f3b przetrwa\u0107 ka\u017cdy kolejny dzie\u0144.<\/p>\n\n\n\n

Groteska, polityczna farsa z jakiej zas\u0142ynie w latach 50-tych scenarzysta filmu Graham Green (autor powie\u015bci Nasz cz\u0142owiek w Hawanie<\/em> i Spokojny Amerykanin<\/em>) w Trzecim cz\u0142owieku<\/em> to przede wszystkim Holly uwik\u0142any w ca\u0142\u0105 wywiadowcz\u0105 machin\u0119 sprzecznych interes\u00f3w okupant\u00f3w i w\u0105tek jego uczu\u0107 do op\u0142akuj\u0105cej Lime\u2019a Anny (Alida Valli), kt\u00f3rej pr\u00f3buje za\u0142atwi\u0107 chroni\u0105ce przed powrotem do ZSRR papiery. To oczami Holly\u2019ego, przybysza z zewn\u0105trz, z niedotkni\u0119tych wojn\u0105 Stan\u00f3w ogl\u0105damy Wiede\u0144 i wiede\u0144czyk\u00f3w (tak samo jak z pozycji obcych po raz pierwszy po roku 1945 poznawali je tw\u00f3rcy filmu[3]). Martins, rozpoznany jako pisarz lubianych pulpowych powie\u015bci \u2013 podejmowany jest w mie\u015bcie z honorami nale\u017cnymi s\u0142awom: pok\u00f3j w (istniej\u0105cym do dzi\u015b) hotelu Sacher, przyj\u0119cia, nocne lokale. Co ra\u017c\u0105co przeczy temu co zwiedzaj\u0105c Wiede\u0144 powoli dostrzega. Niedostatek, ludzi niemaj\u0105cych si\u0119, gdzie podzia\u0107, og\u00f3lny chaos i dezintegracje pa\u0144stwa oraz kwitn\u0105cy czarny rynek. Posta\u0107 Anny Schmidt, Czeszki z podrobionymi dokumentami, kt\u00f3rej losem za bardzo interesuj\u0105 si\u0119 przedstawiciele w\u0142adz radzieckiej strefy wprowadza w\u0105tek wojennych uchod\u017ac\u00f3w. Kt\u00f3rzy w mie\u015bcie nie tak jeszcze dawno witaj\u0105cym przyj\u0119cie do Trzeciej Rzeszy szukaj\u0105 teraz ucieczki przed zagarniaj\u0105cym coraz wi\u0119ksze terytoria ZSRR. Nieprzypadkowo Green i Reed uwzgl\u0119dnili ten w\u0105tek w swoim przedstawieniu stref Wiednia. W 1948 roku, kiedy kr\u0119cono film, ilo\u015b\u0107 przybysz\u00f3w z Europy Wschodniej szukaj\u0105cych fa\u0142szywych dokument\u00f3w (nie tylko paszport\u00f3w, ale nawet certyfikat\u00f3w zgonu) si\u0119ga\u0142a zenitu. Nie mniej cz\u0119ste by\u0142y aresztowania cz\u0119\u015bci z nich przez sowieckie w\u0142adze[4].<\/p>\n\n\n\n

Wiede\u0144 i jego mieszka\u0144cy staraj\u0105 si\u0119 jednak trzyma\u0107 fason \u2013 dumnie nosi\u0107 maski \u2013 jak nale\u017c\u0105ce do z\u0142otego wieku panowania cesarzowej Marii Teresy stroje ze sztuki, w kt\u00f3rej gra Anna w rokokowym spektaklu. Ale to wszystko jedynie pozory, z\u0142udzenia rozmywaj\u0105ce si\u0119 w\u015br\u00f3d obecnego g\u0142odu, chor\u00f3b, braku podstawowych produkt\u00f3w. Odwieczny kontrast mi\u0119dzy pi\u0119knem na wp\u00f3\u0142 zrujnowanych budynk\u00f3w, a twarzami mieszka\u0144c\u00f3w wyra\u017caj\u0105cymi skrajne wyczerpanie. Jeszcze silniej zderzaj\u0105 si\u0119 wizerunki przygarbionych niewielkich ludzkich sylwetek z wszechobecnymi wiede\u0144skimi pomnikami z czas\u00f3w chwa\u0142y. Monumentalny pos\u0105g cesarza J\u00f3zefa II przy kt\u00f3rym zdarzy\u0142 si\u0119 omawiany tajemniczy wypadek Lime\u2019a, wystawna barokowa fontanna przy Hoher Markt, kt\u00f3ra towarzyszy ko\u0144cowej sekwencji po\u015bcigu, cmentarne anio\u0142y czy wiecznie obserwuj\u0105ce ca\u0142\u0105 akcj\u0119, \u015bwiec\u0105ce po\u015br\u00f3d ciemno\u015bci sw\u0105 biel\u0105 p\u0142askorze\u017aby na budynkach. Herosi, bogowie, my\u015bliciele. Wszystko to, co niegdy\u015b sk\u0142ada\u0142o si\u0119 na chwa\u0142\u0119 Habsburg\u00f3w i chwa\u0142\u0119 cywilizacji wydaje si\u0119 w nie mie\u0107 w tym krajobrazie najmniejszego znaczenia. Pi\u0119kno dawnego Wiednia nie b\u0142yszczy niczym diamenty w popiele. Jest tylko niepotrzebnym ozdobnikiem, kt\u00f3ry w \u015bwiecie po wojnie straci\u0142 racj\u0119 bytu. O tym, \u017ce zachwiana r\u00f3wnowaga by\u0107 mo\u017ce kt\u00f3rego\u015b dnia wr\u00f3ci do normy, bardziej ni\u017c krajobraz, \u015bwiadczy zachowanie wiede\u0144czyk\u00f3w i ludzi rzuconych do miasta przez wojn\u0119 \u2013 kt\u00f3rzy dalej staraj\u0105 si\u0119 zachowa\u0107 godno\u015b\u0107, przestrzega\u0107 dawnych rytua\u0142\u00f3w, utrzymywa\u0107 namiastk\u0119 normalno\u015bci. Bywa\u0107 w kawiarniach, nawet je\u015bli oznacza to ca\u0142y dzie\u0144 sp\u0119dzony przy jednej kawie, prowadzi\u0107 \u017cycie kulturalne, utrzymywa\u0107 porz\u0105dek dooko\u0142a.<\/p>\n\n\n\n

Spos\u00f3b w jaki ukazywane jest miasto: zrujnowane ulice i budynki, meandry czarnorynkowych operacji, og\u00f3lna desperacja ludzi, nietrudno jest po\u0142\u0105czy\u0107 z w\u0142oskim neorealizmem. Zw\u0142aszcza z kr\u0119conym przez Roberto Rosselliniego w podbitym przez aliant\u00f3w Berlinie filmie Niemcy \u2013 rok zerowy <\/em>(1948). Poniewa\u017c najwa\u017cniejszym has\u0142em Trzeciego cz\u0142owieka<\/em> jest ambiwalentno\u015b\u0107, to i sam gest w kierunku wzbudzenia sympatii do wiede\u0144czyk\u00f3w i Austriak\u00f3w, niedawnych sojusznik\u00f3w Trzeciej Rzeszy sprawia, \u017ce \u015bwiat jaki przedstawia Harry Lime w swoim s\u0142ynnym credo podczas przeja\u017cd\u017cki diabelskim m\u0142ynem zdaje si\u0119 mie\u0107 szczeg\u00f3lny sens. W zubo\u017ca\u0142ym Wiedniu zreszt\u0105 jak zauwa\u017ca pisz\u0105ca o Trzecim cz\u0142owieku<\/em> w kontek\u015bcie antysemityzmu badaczka Lisa Silverman wielkimi nieobecnymi s\u0105 zw\u0142aszcza \u017cydzi, o kt\u00f3rych si\u0119 nie pisze, nie m\u00f3wi i kt\u00f3rych temat sta\u0142 si\u0119 tematem tabu[5].<\/p>\n\n\n\n

W\u0105tek zagadki zwi\u0105zanej ze \u015bmierci\u0105 Harry\u2019ego Lime\u2019a wprowadza za\u015b ten drugi obraz Wiednia \u2013 mrocznego, lekko surrealistycznego miejsca z pogranicza snu i koszmaru, utrzymanego w stylistyce film noir.  \u017byciorys m\u0119\u017cczyzny, r\u00f3wnie niejasny jak prowadzone przez niego w Wiedniu interesy, stopniowo wyja\u015bnia si\u0119 Martinsowi dzi\u0119ki takim szczeg\u00f3\u0142om jak nie tylko ekonomiczna zale\u017cno\u015b\u0107 od niego wielu os\u00f3b, ale przede wszystkim od jego miejsca zamieszkania. Apartament Lime\u2019a \u2013 spore eleganckie mieszkanie w wydawa\u0142oby si\u0119 nietkni\u0119tym wojn\u0105 Palais Pallavicini, po\u0142o\u017conym niedaleko cesarskiego Hofburga, wskazuje na to, \u017ce m\u0119\u017cczyzna znakomicie odnajdywa\u0142 si\u0119 w powojennym koszmarnym \u015bwiecie Wiednia.  Jego mieszkanie silnie te\u017c kontrastuje z ma\u0142ym, zagraconym pokojem Anny, kt\u00f3re pokazane jest w dalszej cz\u0119\u015bci filmu.<\/p>\n\n\n\n

Zbombardowane budynki, zniszczone schody, pop\u0119kane elewacje zwykle ukazywane noc\u0105, w uj\u0119ciach inspirowanych ekspresjonizmem, operuj\u0105ce mg\u0142\u0105, \u015bwiat\u0142ocieniem. wszystko to sprawia, \u017ce Wiede\u0144 jawi si\u0119 jako jedno z tych fascynuj\u0105cych, niebezpiecznych miejsc rodem ze \u015bwiata czarnego krymina\u0142u. P\u00f3\u0142\u015bwiatek i podziemie okupowanego miasta s\u0105 dane nam nie tylko metaforycznie \u2013 krain\u0105 Harry\u2019ego Lime \u2018a okazuj\u0105 si\u0119 kana\u0142y Wiednia, rynsztok miasta. Jest on przedstawiany jako kto\u015b, kto zna miasto \u201e\u2019od podszewki\u201d ze wszystkimi jego jasnymi i ciemnymi stronami. Labirynty kana\u0142\u00f3w, labirynty w\u0105skich uliczek wiede\u0144skiego Ringu. Ca\u0142y ten sztafa\u017c kina noir, elementy zagadki budowane wok\u00f3\u0142 Lime\u2019a, niepok\u00f3j jakim emanuje powojenne miasto noc\u0105 wydaj\u0105 si\u0119 prowadzi\u0107 do dw\u00f3ch najbardziej kluczowych moment\u00f3w w filmie. Wspomnianej ju\u017c scenie na diabelskim m\u0142ynie oraz do ra\u017c\u0105co wchodz\u0105cej z ni\u0105 w polemik\u0119 scenie w szpitalu.<\/p>\n\n\n\n

To podczas um\u00f3wionego spotkania Holly\u2019ego z dawnym koleg\u0105, oficjalnie uznanym za zmar\u0142ego Limem na diabelskim m\u0142ynie jednej z czo\u0142owych turystycznych atrakcji miasta w dzielnicy Prater, Orson Welles wyg\u0142asza jeden z najbardziej znanych monolog\u00f3w w historii kina. W kt\u00f3rym nie tylko pada s\u0142ynny ju\u017c bon mot o Szwajcarii i zegarze z kuku\u0142k\u0105[6], ale przede wszystkim z jego s\u0142\u00f3w wyra\u017anie wynika, \u017ce widziani z g\u00f3ry wiede\u0144czycy s\u0105 dla niego niczym wi\u0119cej jak punkcikami, nieistotnymi kropeczkami, kt\u00f3rych \u017cycie nie jest wiele warte. Takie stwierdzenie po tragediach II wojny \u015bwiatowej, holokau\u015bcie, bombardowanych miastach, koszmarze Europejczyk\u00f3w wskazuje wyra\u017anie, \u017ce pomimo daru przekonywania, racje Lime\u2019a s\u0105 tak naprawd\u0119 racjami kolejnego z galerii totalitarnych potwor\u00f3w dwudziestego wieku.  Ale nie trudno te\u017c polemizowa\u0107 z takim odczytaniem jego s\u0142\u00f3w. Jak Philip Kerr, kt\u00f3ry w swoim eseju po\u015bwi\u0119conym Trzeciemu cz\u0142owiekowi <\/em>wskazuje, \u017ce w filmie Reeda i Greena nie ma ani prawdziwych bohater\u00f3w, ani prawdziwych z\u0142oczy\u0144c\u00f3w. S\u0105 tylko cyniczni rz\u0105dz\u0105cy, korzystaj\u0105cy z okazji by zarobi\u0107 oportuni\u015bci jak Lime oraz niewinne ofiary[7]. Si\u0142a tej sceny, to nie tylko suspens \u2013 Martins wyra\u017anie obawia si\u0119 przyjaciela sprzed lat, charyzma Wellesa, ale tak\u017ce lokalizacja, kontrast mi\u0119dzy ewidentnym z\u0142em i moraln\u0105 ambiwalencj\u0105 postaci a Praterem miejscem z pozornie niewinn\u0105 atmosfer\u0105 zabawy. Kt\u00f3ry w pewien spos\u00f3b r\u00f3wnie\u017c jest symbolem dawnego, cesarskiego, weso\u0142ego Wiednia sprzed lat.<\/p>\n\n\n\n

Cho\u0107 \u015bwiat i Wiede\u0144 ogl\u0105dane z wysoko\u015bci atrakcji Prateru mog\u0105 wydawa\u0107 si\u0119 jedynie gr\u0105, igraszk\u0105, gdzie naturalnym jest, \u017ce zawsze s\u0105 zwyci\u0119scy i przegrani. Z t\u0105 karnawa\u0142ow\u0105 przestrzeni\u0105 Reed zestawia miejsce tak zwyczajne i jednocze\u015bnie wa\u017cne jak szpital. Seria prostych kadr\u00f3w, kamera sun\u0105ca wzd\u0142u\u017c \u0142\u00f3\u017cek pacjent\u00f3w w stylu film\u00f3w dokumentalnych. Przekaz jest jasny i nieprzypadkowo ma s\u0142u\u017cy\u0107 przekonaniu Martinsa przez brytyjskie w\u0142adze by pom\u00f3g\u0142 w ob\u0142awie na dawnego przyjaciela. Ciemne interesy Lime\u2019a i wyrz\u0105dzone przez niego z\u0142o nie s\u0105 tak abstrakcyjne jak wydawa\u0142y si\u0119 z perspektywy g\u00f3ruj\u0105cego nad miastem wagonika. Maj\u0105 bardzo realne twarze pokrzywdzonych dzieci, bo jednym z aspekt\u00f3w dzia\u0142alno\u015bci m\u0119\u017cczyzny by\u0142 handel fa\u0142szyw\u0105 penicylin\u0105. Oba te miejsca stanowi\u0105 jaskraw\u0105 wypowied\u017a o zachwianiu wszelkich spo\u0142ecznych regu\u0142. Przest\u0119pca \u015bmiej\u0105cy si\u0119 na wiede\u0144skiej karuzeli po\u015br\u00f3d ogromnego placu zabaw jakim jest dzielnica Prater i rz\u0119dy szpitalnych \u0142\u00f3\u017cek z dzie\u0107mi, ofiarami najpierw wojny, a potem bezlitosnego powojennego \u015bwiata.  <\/p>\n\n\n\n

Wiede\u0144 w filmie Reeda, w przeciwie\u0144stwie do koszmarnego Belfastu z jego r\u00f3wnie s\u0142ynnego Niepotrzebni mog\u0105 odej\u015b\u0107<\/em> (1947) jest bohaterem, kt\u00f3rego oblicza zmieniaj\u0105 si\u0119 jak w kalejdoskopie lub niczym wagoniki praterskiego m\u0142yna. Jest ich wiele i \u017cadne nie wyklucza kolejnego. Ruina oskar\u017caj\u0105ca wojn\u0119 jako tak\u0105, schronienie dla uciekinier\u00f3w ze Zwi\u0105zku Radzieckiego, pomnik upadku zachodniej kultury, mikrokosmos powojennej polityki, a wreszcie, niczym Harry Lime, miasto z wieloma grzechami na sumieniu, b\u0142yskaj\u0105ce od czasu do czasu charyzmatycznym u\u015bmiechem, zaskakuj\u0105cym pi\u0119knem plac\u00f3w, budynk\u00f3w, pos\u0105g\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Marta Snoch<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

[1] L. Carpenter, \u201eI Never Knew the Old Vienna\u201d: Cold War Politics and The Third Man<\/em>, \u201eFilm Criticism\u201d Vol IX, 1986.<\/p>\n\n\n\n

[2] O tym, \u017ce nie wszystkie sceny kr\u0119cone by\u0142y w Wiedniu, ale r\u00f3wnie\u017c w brytyjskim studio Shepperton (mi\u0119dzy innymi cz\u0119\u015b\u0107 scen w kana\u0142ach i na cmentarzu) obszernie pisze Lilo Bolen w The Third Man \u2013 on Location, <\/em>https:\/\/www.academia.edu\/12336277\/The_Third_Man_on_Location<\/a> [dost\u0119p: 28.02.2022]. Cz\u0119sto spowodowane by\u0142o to nie tylko pogod\u0105 czy zakazami w\u0142adz poszczeg\u00f3lnych sektor\u00f3w, ale r\u00f3wnie\u017c komfortem aktor\u00f3w \u2013 pono\u0107 Orson Welles odm\u00f3wi\u0142 kr\u0119cenia zdj\u0119\u0107 w \u015bmierdz\u0105cym kanale.<\/p>\n\n\n\n

[3] L. Bolen, dz. cyt.<\/p>\n\n\n\n

[4] L. Carpenter, dz. cyt.<\/p>\n\n\n\n

[5] L. Silverman, Absent Jews and Invisible Antisemitism in Postwar Vienna: Der Prozess (1948) and The Third Man (1949)<\/em>, \u201eJournal of Contemporary History\u201d Vol 52, 2017.<\/p>\n\n\n\n

[6] \u201eIn Italy for thirty years under the Borgias, they had warfare, terror, murder, bloodshed. They producedd Michaelangelo, da Vinci, and the Renaissance. In Switzerland, they had brotherly love, five hundred years of democracy and peace, and what did they produce? The cuckoo clock.\u201d<\/p>\n\n\n\n

[7] P. Kerr, The Third Man: Seeing Green, <\/em>Criterion Collection, https:\/\/www.criterion.com\/current\/posts\/1021-the-third-man-seeing-greene<\/a> [dost\u0119p: 28.02.2022].<\/p>\n\n\n\n

Bibliografia:<\/p>\n\n\n\n

    \n
  1. Bolen L., The Third Man \u2013 on Location, <\/em>https:\/\/www.academia.edu\/12336277\/The_Third_Man_on_Location<\/a> [dost\u0119p: 28.02.2022].<\/li>\n\n\n\n
  2. Carpenter L., \u201eI Never Knew the Old Vienna\u201d: Cold War Politics and The Third Man<\/em>, \u201eFilm Criticism\u201d Vol IX, 1986.<\/li>\n\n\n\n
  3. Kerr P., The Third Man: Seeing Green, <\/em>Criterion Collection, https:\/\/www.criterion.com\/current\/posts\/1021-the-third-man-seeing-greene<\/a> [dost\u0119p: 28.02.2022].<\/li>\n\n\n\n
  4. Silverman L., Absent Jews and Invisible Antisemitism in Postwar Vienna: Der Prozess (1948) and The Third Man (1949)<\/em>, \u201eJournal of Contemporary History\u201d Vol 52, 2017.<\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n

    \u0179r\u00f3d\u0142o zdj\u0119cia: oficjalne materia\u0142y prasowe filmu<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Miasto walca, psychoanalizy i cesarstwa, kt\u00f3re wydawa\u0142o si\u0119, \u017ce b\u0119dzie trwa\u0107 wiecznie, bal\u00f3w, secesyjnej sztuki i klasycznej muzyki. Kiedy\u015b wabi\u0105ce widz\u00f3w kinem przypominaj\u0105cym poczt\u00f3wki z dawnych dobrych lat \u2013 filmy o cesarzowej Sissi, tragicznych kochankach z pa\u0142acyku Mayerling czy genialnych artystach. P\u00f3\u017aniej stopniowo sta\u0142o si\u0119 miejscem zimnowojennej gry i szpiegowskich potyczek, ale r\u00f3wnie\u017c przestrzeni\u0105 oskar\u017ce\u0144 filmowc\u00f3w wobec Austrii, jej bur\u017cuazyjnego spo\u0142ecze\u0144stwa [\u2026]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"wp_typography_post_enhancements_disabled":false,"footnotes":""},"categories":[10,12],"tags":[],"class_list":["post-171","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-nr-47-bieda","category-w-powiekszeniu"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/16mm.com.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/171","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/16mm.com.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/16mm.com.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/16mm.com.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/16mm.com.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=171"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/16mm.com.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/171\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":247,"href":"https:\/\/16mm.com.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/171\/revisions\/247"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/16mm.com.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=171"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/16mm.com.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=171"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/16mm.com.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=171"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}