{"id":173,"date":"2023-08-22T01:38:57","date_gmt":"2023-08-21T23:38:57","guid":{"rendered":"https:\/\/16mm.com.pl\/?p=173"},"modified":"2023-08-22T03:16:59","modified_gmt":"2023-08-22T01:16:59","slug":"brecht-dla-ubogich-skad-sie-wziela-opera-za-trzy-grosze-g-w-pabsta","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/16mm.com.pl\/index.php\/2023\/08\/22\/brecht-dla-ubogich-skad-sie-wziela-opera-za-trzy-grosze-g-w-pabsta\/","title":{"rendered":"Brecht dla ubogich? Sk\u0105d si\u0119 wzi\u0119\u0142a \u201eOpera za trzy grosze\u201d G.W. Pabsta"},"content":{"rendered":"\n

Ludziom w czasach kryzysu mo\u017ce brakowa\u0107 \u015brodk\u00f3w do \u017cycia, ale kulturze temat\u00f3w nie brak. Nie brak ich r\u00f3wnie\u017c artystom o zaci\u0119ciu parodystycznym lub moralizatorskim, a w\u0142a\u015bnie gdzie\u015b mi\u0119dzy tymi dwoma biegunami mo\u017cna znale\u017a\u0107 miejsce dla Opery \u017cebraczej<\/em> i jej kilku bardziej wsp\u00f3\u0142czesnych ods\u0142on.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Kryzys w czasie, kiedy angielski dramaturg John Gay uko\u0144czy\u0142 The Beggar\u2019s Opera<\/em>, czyli w 1728 roku, polega\u0142 na ujawniaj\u0105cych si\u0119 z coraz wi\u0119kszym impetem nier\u00f3wno\u015bciach w spo\u0142ecze\u0144stwie, a w szczeg\u00f3lno\u015bci korupcji na wysokich szczeblach w\u0142adzy i tendencyjnych procesach s\u0105dowych. Im wi\u0119ksza r\u00f3\u017cnica klasowa, tym wi\u0119ksza dysproporcja szafowanych wyrok\u00f3w. Pomys\u0142 Gaya polega\u0142 zatem na przedstawieniu anomalii spo\u0142ecznych w krzywym zwierciadle, tak aby uwidoczni\u0107, \u017ce biedota cierpi wi\u0119cej, cho\u0107 ma na sumieniu dok\u0142adnie takie same grzechy co zamo\u017cni. \u017bebracy, a raczej po prostu ludzie niskiego stanu, s\u0105 w Operze<\/em> przedsi\u0119biorcami, ale r\u00f3wnie chciwymi i skorumpowanymi jak ich nowobogackie, urz\u0119dnicze odpowiedniki \u201ena stanowiskach\u201d. Kr\u00f3l \u017bebrak\u00f3w \u2013 Peachum, prowadzi \u201efirm\u0119\u201d dbaj\u0105c\u0105 o dochody i marketing nie mniej, ni\u017c czyni\u0105 to nowoczesne korporacje na wi\u0119ksz\u0105 skal\u0119. Peachum jest swego rodzaju alfonsem ubogich, co wi\u0105\u017ce si\u0119 z pobieraniem stosownych prowizji od \u017cebractwa. Oddzia\u0142ywanie struktur kapitalistycznej gospodarki widoczne jest zatem nawet na samym dole drabiny spo\u0142ecznej. Czy co\u015b si\u0119 tu mog\u0142o zdezaktualizowa\u0107? Czy co\u015b przesta\u0142o by\u0107 \u015bmieszne?<\/p>\n\n\n\n

Ludzie pod\u0142ego stanu pope\u0142niaj\u0105 akurat te same wyst\u0119pki jak ludzie mo\u017cni, ale s\u0105 za nie karani.<\/em>[1]<\/p>\n\n\n\n

Chyba nie ca\u0142kiem, skoro na pocz\u0105tku XX wieku Opera \u017cebracza<\/em> prze\u017cywa\u0142a kolejny ju\u017c renesans popularno\u015bci. Niemiecki dramaturg Bertold Brecht (1898\u20131956)<\/strong>, znany ju\u017c w\u00f3wczas ze swoich lewicowych pogl\u0105d\u00f3w, w po\u0142owie lat 20. zapozna\u0142 si\u0119 z przek\u0142adem sztuki na j\u0119zyk niemiecki, kt\u00f3ry pos\u0142u\u017cy\u0142 mu do napisania ca\u0142kiem nowej wersji. Sztuka zosta\u0142a uwsp\u00f3\u0142cze\u015bniona zgodnie z realiami \u00f3wczesnej walki o dominacj\u0119 mi\u0119dzy pr\u0105dami socjalistycznymi a prawicowymi. W 1928 roku by\u0142o jeszcze mo\u017ce za wcze\u015bnie na wyra\u017ane aluzje do faszyzmu, ale Brecht oczywi\u015bcie opowiedzia\u0142 si\u0119, po raz kolejny, po pierwszej ze stron. Jakim\u015b trafem, cho\u0107 miejsce akcji pozosta\u0142o bez zmian, to \u201eLondyn\u201d Brechta zacz\u0105\u0142 dziwnie przypomina\u0107 weimarski Berlin[2]. Trzyaktowa forma pozosta\u0142a natomiast wzgl\u0119dnie nienaruszona. G\u0142\u00f3wnym antybohaterem (gdy\u017c bohater\u00f3w tu nie ma) jest Macheath, czy te\u017c Mackie Majcher (Mackie Messer w niemieckoj\u0119zycznej wersji). Mackie \u017ceni si\u0119 z Polly, c\u00f3rk\u0105 Peachuma, wspomnianego Kr\u00f3la \u017bebrak\u00f3w. Peachum \u017ale to znosi. Jest przeciwny jakimkolwiek ma\u0142\u017ce\u0144stwom, a ju\u017c zw\u0142aszcza takiego, w jakie mia\u0142aby by\u0107 zamieszana jego w\u0142asna c\u00f3rka. Mniejsza zreszt\u0105 o ni\u0105 \u2013 chodzi o przedsi\u0119biorstwo. Peachum obawia si\u0119 utraty kontroli nad swoim \u017cebrackim kartelem. Ma ponadto, s\u0142uszne sk\u0105din\u0105d, podejrzenia o nieszczerych zamiarach Mackiego, kt\u00f3rego g\u0142\u00f3wny obszar zainteresowa\u0144 nakre\u015bla pierwszy z song\u00f3w. Opera za trzy grosze<\/em> nale\u017cy bowiem do wywodz\u0105cego si\u0119 z rodzaju balladowej opery, jak\u0105 by\u0142a sztuka Gaya, tak zwanego songspielu<\/em> -\u201e\u015bpiewogry\u201d, musicalu. W najs\u0142ynniejszym numerze Opery<\/em>, \u201ePie\u015b\u0144 Mackiego Majchra\u201d, przedstawiono tytu\u0142ow\u0105 posta\u0107 jako w\u0142amywacza, morderc\u0119, gwa\u0142ciciela i szanta\u017cyst\u0119, kt\u00f3ry w elegancki spos\u00f3b, z laseczk\u0105, melonikiem i w bia\u0142ych r\u0119kawiczkach, zr\u0119cznie umyka w\u0142adzy. Kr\u00f3tko m\u00f3wi\u0105c, nie najlepszy kandydat na zi\u0119cia. Peachum ma powody do obaw, cho\u0107 pos\u0142uguje si\u0119 w swoim przedsi\u0119biorstwie podobnymi metodami, co m\u0105\u017c jego c\u00f3rki. Mackie ostatecznie trafia do wi\u0119zienia, zdradzony przez ulicznice, z wizyty u kt\u00f3rych nie m\u00f3g\u0142 si\u0119 obej\u015b\u0107. W czwartki zawsze przecie\u017c zachodzi do burdelu, odwiedzaj\u0105c mi\u0119dzy innymi Jenny, z kt\u00f3r\u0105 niegdy\u015b by\u0142 d\u0142u\u017cej zwi\u0105zany. Jenny marzy o pirackim \u017cyciu. \u015apiewa song, w kt\u00f3rym pewnego dnia piraci zawin\u0105 do portu i zabior\u0105 j\u0105 ze sob\u0105, zg\u0142adziwszy wcze\u015bniej, rzecz jasna, wszystkich jej str\u0119czycieli. W czasie, gdy Mackie siedzi, Polly przejmuje jego \u201einteresy\u201d. Komendant policji Tiger Brown by\u0142 kiedy\u015b przyjacielem Mackiego i przymyka\u0142 oko na jego dzia\u0142alno\u015b\u0107, ale w Operze <\/em>nie ma ludzi nieprzekupnych. Stryczek zbli\u017ca si\u0119 wielkimi krokami. A w ostatniej chwili nadchodzi ocalenie. Goniec kr\u00f3lewski przybywa nie tylko z u\u0142askawieniem, ale i z tytu\u0142em szlacheckim, zamkiem na w\u0142asno\u015b\u0107 i do\u017cywotni\u0105 rent\u0105 w ramach zado\u015b\u0107uczynienia\u2026 U Johna Gaya happy end<\/em> wy\u015bmiewa\u0142 Haendla i w\u0142oskie opery. Brecht, bardziej jeszcze wulgaryzuj\u0105c wszelk\u0105 sztuk\u0119 highbrow<\/em>, wy\u015bmiewa proste i \u0142atwe rozwi\u0105zania. Ma jednak bardziej na my\u015bli spo\u0142ecze\u0144stwo w og\u00f3le ni\u017c poszczeg\u00f3lnych dygnitarzy, do kt\u00f3rych aluzji doszukano si\u0119 w XVIII-wiecznej Operze<\/em>.<\/p>\n\n\n\n

Chcia\u0142bym, \u017ceby\u015bmy nie tak od razu zabierali si\u0119 do \u017carcia. \u017beby by\u0142 nastr\u00f3j. Tak jak to bywa w wytwornym towarzystwie<\/em>.[3]<\/p>\n\n\n\n

Szkopu\u0142 jednak w tym, \u017ce \u00f3wczesne drobnomieszcza\u0144stwo, b\u0119d\u0105ce g\u0142\u00f3wnym celem ataku Brechta, nie zauwa\u017cy\u0142o w utworze jakiej\u015b szczeg\u00f3lnie zjadliwej satyry na swoje konsumpcyjne aspiracje. Pomimo konsekwentnie stosowanego \u201eefektu obco\u015bci\u201d[4] i braku protagonist\u00f3w, Opera za trzy grosze<\/em> zyska\u0142a uznanie wszystkich warstw spo\u0142ecznych, nie tylko proletariatu i lewicowej inteligencji. By\u0142a zwyczajnie zbyt \u015bmieszna \u2013 i zbyt dobrze napisana. Nie mniej istotna by\u0142a muzyka Kurta Weilla (1900\u20131950)<\/strong>, z chwytliwymi melodiami opartymi g\u0142\u00f3wnie na wsp\u00f3\u0142czesnych formach muzyki tanecznej i popularnej, mimo wyszukanych aran\u017cacji nie nawi\u0105zuj\u0105ca w \u017cadnym stopniu do operowej klasyki (poza kilkoma fragmentami parodystycznymi). Weill sympatyzuje g\u0142\u00f3wnie ze s\u0142uchaczem nieobeznanym z repertuarem teatr\u00f3w operowych, zatem wykorzystuje formy powszechnie znane, jak tango czy fokstrot.<\/p>\n\n\n\n

Wpierw trzeba \u017carcie da\u0107, by zaspokoi\u0107 g\u0142\u00f3d,
A p\u00f3\u017aniej przyjdzie i na mora\u0142 czas.<\/em>[5]<\/p>\n\n\n\n

Wsp\u00f3\u0142praca Brechta i Weilla by\u0142a jednym z punkt\u00f3w zwrotnych mi\u0119dzywojennej sztuki \u2013 zar\u00f3wno teatru, jak i muzyki. W chwili, kiedy si\u0119 poznali, w 1927 roku, Brecht nie by\u0142 jeszcze tak radykalnym marksist\u0105 jak kilka lat p\u00f3\u017aniej, a Weill wci\u0105\u017c znany by\u0142 jako drugorz\u0119dny kompozytor i autor audycji radiowych. R\u00f3wnie wiele ich \u0142\u0105czy\u0142o, co dzieli\u0142o; by\u0142o to \u201es\u0142odko-kwa\u015bne\u201d po\u0142\u0105czenie, jak ocenia po latach t\u0142umacz Brechta, Eric Bentley[6]. Dla obydwojga z nich, nadzwyczajne powodzenie Opery za trzy grosze<\/em> by\u0142o zaskoczeniem. W\u0142a\u015bciwie, Brecht s\u0142yn\u0105\u0142 dot\u0105d g\u0142\u00f3wnie z tego, \u017ce wszystkie jego sztuki zalicza\u0142y klapy[7]. Tymczasem jedno z berli\u0144skich przedstawie\u0144 dramatu obejrza\u0142 w 1928 roku re\u017cyser Georg Wilhelm Pabst (1885\u20131967)<\/strong> wraz z producentem filmowym Seymourem Nebenzalem, co zaowocowa\u0142o, trzy lata p\u00f3\u017aniej, adaptacj\u0105 filmow\u0105 dla Nero-Film AG. Droga Opery<\/em> na ekran by\u0142a d\u0142uga, \u017cmudna i wyboista\u2026 g\u0142\u00f3wnie za spraw\u0105 Brechta. Na prze\u0142omie lat 20. i 30. zacz\u0105\u0142 on z coraz wi\u0119kszym zapa\u0142em studiowa\u0107 Marksa, a kryzys i fala bezrobocia, kt\u00f3re w tym czasie ogarnia\u0142y Republik\u0119 Weimarsk\u0105, sprzyja\u0142y radykalizmowi i zaostrzonym antagonizmom pomi\u0119dzy stronnictwami politycznymi[8]. Brecht, kt\u00f3ry zgodnie z umow\u0105 zakupienia praw autorskich do adaptacji, mia\u0142 by\u0107 jednym z wsp\u00f3\u0142autor\u00f3w scenariusza, chcia\u0142 sw\u00f3j wp\u0142yw wykorzysta\u0107, \u017ceby tekst \u201ezaostrzy\u0107\u201d zgodnie z w\u0142asnymi aktualnymi pogl\u0105dami. Przyk\u0142adowo, posta\u0107 Mackiego mia\u0142a by\u0107 bardziej mieszcza\u0144ska, \u017ceby uwypukli\u0107 analogie mi\u0119dzy bur\u017cuazj\u0105 a gangsteryzmem. Ponadto film mia\u0142 si\u0119 ko\u0144czy\u0107 rewolucj\u0105 proletariack\u0105. Treatment<\/em> Brechta odrzucono, zgodnie zreszt\u0105 z zapisami kontraktu, kt\u00f3ry dotyczy\u0142 opublikowanej ju\u017c sztuki, a nie ewentualnych przysz\u0142ych zmian wprowadzanych przez jej autora. Pisarz wycofa\u0142 si\u0119 ze wsp\u00f3\u0142pracy i pozwa\u0142 wytw\u00f3rni\u0119 Nero, ale proces przegra\u0142. Scenariusz doko\u0144czono bez niego, zreszt\u0105 zmianom nie by\u0142o ko\u0144ca; jeszcze na planie aktorzy improwizowali niekt\u00f3re ze swoich kwestii. Wzorem jednak pozosta\u0142a oryginalna Brechtowska Opera<\/em> i tego tekstu przede wszystkim si\u0119 trzymano. Po odej\u015bciu dramaturga, do pracy nad scenariuszem zaanga\u017cowano B\u00e9l\u0119 Bal\u00e1zsa, w\u0119gierskiego pisarza, librecist\u0119 \u2013 mi\u0119dzy innymi \u2013 jednoaktowej opery Zamek Sinobrodego<\/em> (1918) B\u00e9li Bart\u00f3ka. Dzisiaj Bal\u00e1zsa pami\u0119ta si\u0119 r\u00f3wnie\u017c jako jednego z pierwszych tw\u00f3rc\u00f3w dojrza\u0142ej, systemowej estetyki kina. Wprowadzi\u0142 poj\u0119cie identyfikacji widza ze spektaklem (lata p\u00f3\u017aniej rozwini\u0119te przez Edgara Morina), proklamowa\u0142 wyra\u017ane rozr\u00f3\u017cnienie j\u0119zyka sztuki filmowej od teatru, a tak\u017ce propagowa\u0142 u\u017cycie zbli\u017cenia, ruchomej kamery i zmian perspektyw jako autonomicznych cech warsztatu kina[9]. Dzie\u0142o Pabsta, jeden z wczesnych niemieckich film\u00f3w d\u017awi\u0119kowych, mo\u017ce s\u0142u\u017cy\u0107 jako dobry przyk\u0142ad wykorzystania formatywnych teorii filmu wed\u0142ug Bal\u00e1zsa. Pomimo dramaturgicznego rodowodu scenariusza, ekranowa Opera<\/em> pos\u0142uguje si\u0119 w pierwszej kolejno\u015bci \u015brodkami stricte<\/em> filmowymi. Niespokojna, ciekawska kamera zagl\u0105da do ka\u017cdego k\u0105ta, wszystko chce pokaza\u0107 w syntezie zabiedzonego i skorumpowanego miasta. Pod\u0105\u017ca za Mackiem w d\u0142ugich travellingach<\/em> wzd\u0142u\u017c ciasnych, klaustrofobicznych uliczek, a\u017c do zat\u0142oczonych i zadymionych wn\u0119trz obskurnych bar\u00f3w i burdeli. Kontrastem dla tej lumpenproletariackiej scenerii s\u0105 ascetyczne dekoracje gabinetu prefekta policji, Tigera Browna. Sugeruj\u0105ce, jak mniemam, terror niemieckiej czysto\u015bci, porz\u0105dku i pedanterii, przek\u0142adaj\u0105ce si\u0119 w swojej skrajnie autorytatywnej ods\u0142onie na aparaty represji i przemocy wobec klas (i ras) nie-czystych, nie-porz\u0105dnych i nie-pedantycznych. Taka symbolika musia\u0142a sta\u0107 w pe\u0142nej zgodzie z Brechtowskim marksizmem. Punktem zapalnym okaza\u0142o si\u0119 co\u015b innego, mianowicie wspomniana ju\u017c dwuznaczno\u015b\u0107 postaw Mackiego. W wykonaniu Rudolfa Forstera staje si\u0119 on postaci\u0105 wr\u0119cz sympatyczn\u0105, a wobec jego urokliwego cynizmu i elegancji trudno jest uwierzy\u0107 w gwa\u0142ty i morderstwa, kt\u00f3rych rzekomo dokona\u0142[10]. Podobnych superlatyw mo\u017cna u\u017cy\u0107 wobec aktorki Lotte Lenyi (prywatnie \u017cony Kurta Weilla), kt\u00f3rej posta\u0107 Jenny podbi\u0142a serca i kinoman\u00f3w, i s\u0142uchaczy. Wyst\u0119puje tu wi\u0119c w wi\u0119kszym nat\u0119\u017ceniu mechanizm identyfikacji (Bal\u00e1zsa) ni\u017c efekt\u00f3w obco\u015bci (Brechta). Ale i tych ostatnich znajdziemy tu niema\u0142o. Mimo braku wyra\u017anego tr\u00f3jpodzia\u0142u na akty, pojawiaj\u0105 si\u0119 zapowiedzi poszczeg\u00f3lnych sekwencji, czasami te\u017c wykonawcy spogl\u0105daj\u0105 prosto w kamer\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Wszak wiecie, kim by\u0142 Bertold Brecht,
Spragniony wiedzy cz\u0142ek,
Lecz \u017ce za cz\u0119sto pyta\u0142 on,
Dlaczego fors\u0119 czci nasz wiek,
Us\u0142ysza\u0142 od was: \u201eId\u017a\u017ce z kraju, won!\u201d<\/em>[11]<\/p>\n\n\n\n

Muzyka Weilla komplementuje poszczeg\u00f3lne sceny, pojawiaj\u0105c si\u0119 nie tylko w formie osobnych \u201enumer\u00f3w\u201d (song\u00f3w), wzorem musicalu, ale r\u00f3wnie\u017c sporadycznie w tle, na przyk\u0142ad jako knajpiana melodia pianina. Rola muzyki zosta\u0142a stosownie uszczuplona w por\u00f3wnaniu z dramatem, dzi\u0119ki czemu tylko w niedu\u017cym stopniu spowalnia akcj\u0119 ekranow\u0105. Warto pami\u0119ta\u0107, \u017ce na pocz\u0105tku lat 30. musical jako gatunek dopiero si\u0119 kszta\u0142towa\u0142, a d\u017awi\u0119k w kinie wci\u0105\u017c by\u0142 niepor\u0119cznym i nie zawsze po\u017c\u0105danym pasa\u017cerem na gap\u0119. Opera za trzy grosze<\/em> by\u0142a dopiero drugim ud\u017awi\u0119kowionym filmem Pabsta. Inna sprawa, \u017ce pomimo mistrzostwa, jakie osi\u0105gn\u0105\u0142 w kategorii niemego, naturalistycznego dramatu w Puszce Pandory <\/em>i Dzienniku upad\u0142ej dziewczyny<\/em> (obydwa z 1929 roku), to we Froncie zachodnim 1918<\/em> (1930) re\u017cyser od razu potrafi\u0142 zaadaptowa\u0107 si\u0119 do \u2013 jakby nie patrz\u0105c \u2013 nowego medium. Nie zach\u0142ysn\u0105\u0142 si\u0119 jednak technicznym novum<\/em>, a raczej ekonomicznie i pow\u015bci\u0105gliwie \u201edoprawia\u0142\u201d d\u017awi\u0119kiem swoje wirtuozerskie panoramy. \u201eD\u0105\u017cenie do d\u017awi\u0119kowego realizmu zbli\u017ca\u0142o Pabsta do Jeana Renoira, z w\u0142a\u015bciw\u0105 mu fascynacj\u0105 d\u017awi\u0119kiem g\u0119stym, brudnym, przypadkowym, i uwielbieniem dla \u00bb autentyzmu t\u0142a d\u017awi\u0119kowego\u00ab\u201d[12]. Front zachodni 1918<\/em> by\u0142 r\u00f3wnie\u017c ponadnarodowym stanowiskiem pacyfistycznym, kt\u00f3ry ko\u0144czy\u0142 si\u0119 mocnym oskar\u017ceniem: \u201ewszyscy jeste\u015bmy wsp\u00f3\u0142winni\u201d. Wydawa\u0142oby si\u0119, \u017ce Opera<\/em> w zestawieniu ze swoim antywojennym poprzednikiem jawi\u0107 si\u0119 b\u0119dzie jako eskapistyczny protoplasta ameryka\u0144skiego musicalu, zw\u0142aszcza wzi\u0105wszy pod uwag\u0119 zastrze\u017cenia Brechta. Moim zdaniem, nic bardziej mylnego. Pabst nie by\u0142 mo\u017ce a\u017c tak radykalny, ale obaj pochodzili z tej samej parafii. Jan-Christopher Horak uwa\u017ca wr\u0119cz, \u017ce Pabst zaprezentowa\u0142 bardziej sp\u00f3jn\u0105 i przekonuj\u0105c\u0105 ideologicznie wersj\u0119 Opery<\/em>[13]. Ko\u0144cowe partie filmu mog\u0105 to potwierdza\u0107, gdy\u017c w\u0142a\u015bnie tam dokonano najwa\u017cniejszych zmian. T\u0142um podjudzonych przez Peachuma \u017cebrak\u00f3w maszeruje z transparentami (\u201edawajcie, a b\u0119dzie wam oddane\u201d), przerywaj\u0105c uroczysto\u015bci koronacyjne. Kr\u00f3lowa, z mieszanin\u0105 przera\u017cenia i obrzydzenia, zas\u0142ania si\u0119 przed biedot\u0105 olbrzymim bukietem kwiat\u00f3w. Tymczasem nasi bohaterowie odnajduj\u0105 si\u0119 w swoich nowych rolach spo\u0142ecznych, teraz ju\u017c prawnie usankcjonowanych. Mackie z w\u0142amywacza awansuje na w\u0142a\u015bciciela banku, podobnie jak u Brechta (\u201eczym\u017ce jest w\u0142amanie do banku wobec za\u0142o\u017cenia banku?\u201d[14]). Wraz z prefektem policji, \u017con\u0105 Polly i te\u015bciem Peachumem (notabene <\/em>wszyscy widoczni w jednym kadrze) inwestuj\u0105 w nowy bank pierwsze pieni\u0105dze, oczywi\u015bcie skradzione. Ca\u0142a czw\u00f3rka pochyla si\u0119 nad papierami akcyjnymi, w tle s\u0142ycha\u0107 piosenk\u0119 z tekstem: \u201ena koniec b\u0119d\u0105 biesiadowa\u0107 na chlebie biedoty\u201d[15]. Zatem w zgodzie z pierwotn\u0105 wizj\u0105 Brechta, film zamyka si\u0119 sarkastyczn\u0105 obserwacj\u0105, jak oparty na wyzysku klas ni\u017cszych ustr\u00f3j spo\u0142eczno-polityczny potrafi doprowadzi\u0107 do jeszcze wi\u0119kszych dysproporcji, wynikaj\u0105cych z uprzywilejowania nawet dzia\u0142a\u0144 przest\u0119pczych \u2013 o ile tylko nie zagra\u017caj\u0105 one bezpo\u015brednim interesom klasy panuj\u0105cej. Mieszcza\u0144stwo okazuje si\u0119 now\u0105 \u201estra\u017c\u0105 przyboczn\u0105\u201d starej w\u0142adzy, pos\u0142uguj\u0105c\u0105 si\u0119 bardziej wyrafinowanymi rodzajami przemocy, bez rozlewu krwi[16]. Bogacenie si\u0119 klasy \u015bredniej w niczym nie zmienia sytuacji proletariatu i biedoty, a kapitalizm od caratu r\u00f3\u017cni si\u0119 jedynie nazw\u0105 \u2013 m\u00f3g\u0142by doda\u0107 jaki\u015b radziecki rewolucjonista.<\/p>\n\n\n\n

Prawo istnieje jedynie po to, a\u017ceby wyzyskiwa\u0107 tych, kt\u00f3rzy go nie znaj\u0105 lub te\u017c nie mog\u0105 si\u0119 nim pos\u0142ugiwa\u0107, bo s\u0105 biedni. <\/em>[17]<\/p>\n\n\n\n

Oczywi\u015bcie nie trzeba dodawa\u0107, i\u017c Brecht i Pabst, reprezentuj\u0105c w mniejszym lub wi\u0119kszym stopniu powy\u017csze pogl\u0105dy, wkr\u00f3tce musieli opu\u015bci\u0107 Niemcy[18]. Podobnie jak i wi\u0119kszo\u015b\u0107 opozycji, dla kt\u00f3rej od 1933 roku nie by\u0142o tam miejsca. Opera za trzy grosze<\/em> pozosta\u0142a jedynym wsp\u00f3lnym dzie\u0142em pisarza i re\u017cysera. \u015apiewogra tandemu Brecht-Weill doczeka\u0142a si\u0119 kolejnych licznych adaptacji filmowych, a tak\u017ce nagra\u0144 audio, w tym a\u017c trzech r\u00f3\u017cnych (studyjnych) z udzia\u0142em Lotte Lenyi[19]. Ich tw\u00f3rczo\u015b\u0107 zainspirowa\u0142a takich artyst\u00f3w XX i XXI wieku, jak Nino Rota, Carla Bley, The Doors, Nick Cave i Tom Waits.<\/p>\n\n\n\n

Micha\u0142 Stencel<\/strong><\/p>\n\n\n\n

BIBLIOGRAFIA:<\/p>\n\n\n\n

Brecht Bertold, Dramaty<\/em>. Red. Konrad Gajek. Wydawnictwo Zak\u0142ad Narodowy im. Ossoli\u0144skich, Wroc\u0142aw 1976.<\/p>\n\n\n\n

Gay John, Opera \u017cebracza<\/em>. Prze\u0142. Juliusz \u017bu\u0142awski. Pa\u0144stwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1959.<\/p>\n\n\n\n

Geremek Bronis\u0142aw, \u015awiat \u201eopery \u017cebraczej\u201d: obraz w\u0142\u00f3cz\u0119g\u00f3w i n\u0119dzarzy w literaturach europejskich XV-XVII wieku<\/em>, Pa\u0144stwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1989.<\/p>\n\n\n\n

Helman Alicja, Ostaszewski Jacek, Historia my\u015bli filmowej. Podr\u0119cznik<\/em>, Wydawnictwo S\u0142owo\/Obraz Terytoria, Gda\u0144sk 2010.<\/p>\n\n\n\n

Kochanowski Jacek, Fantazmat zr\u00f3\u017cNICowany<\/em>, Universitas, Krak\u00f3w 2004.<\/p>\n\n\n\n

Lubelski Tadeusz, Sowi\u0144ska Iwona, Syska Rafa\u0142 (red.), Historia kina, tom 2. Kino klasyczne<\/em>, Universitas, Krak\u00f3w 2011.<\/p>\n\n\n\n

Schaeffer Bogus\u0142aw, Kompozytorzy XX wieku, tom 1. Od Mahlera do Szostakowicza<\/em>, Wydawnictwo Literackie, Krak\u00f3w 1990.<\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

[1] J. Gay, Opera \u017cebracza<\/em>. Prze\u0142. J. \u017bu\u0142awski. PIW, Warszawa 1959, s. 107.<\/p>\n\n\n\n

[2] Jak zauwa\u017cy\u0142 Patrick O\u2019Connor w przedmowie do libretta za\u0142\u0105czonego do wydania CD The Threepenny Opera<\/em>, Decca, London 2000, s. 9.<\/p>\n\n\n\n

[3] B. Brecht, Opera za trzy grosze<\/em>, prze\u0142. B. Winawer, B. Witek-Swinarska, [w:] Dramaty<\/em>, red. K. Gajek, Wyd. Zak\u0142ad Narodowy im. Ossoli\u0144skich, Wroc\u0142aw 1976, s. 26.<\/p>\n\n\n\n

[4] Konrad Gajek opisuje technik\u0119 efekt\u00f3w obco\u015bci jako zapobieganie \u201eprocesowi wczuwania si\u0119 widza w postacie i zdarzenia sceniczne\u201d w celu stworzenia \u201ewyzwalaj\u0105cego jego aktywno\u015b\u0107 intelektualn\u0105 dystansu\u201d. Nie ma to jednak s\u0142u\u017cy\u0107 ca\u0142kowitemu zerwaniu wi\u0119zi emocjonalnej. Por. B. Brecht, op. cit., s. LXIV.<\/p>\n\n\n\n

[5] B. Brecht, op. cit., s. 84.<\/p>\n\n\n\n

[6] W filmie dokumentalnym Brecht vs. Pabst<\/em> (2007, A. Bucknell). W pozosta\u0142ej cz\u0119\u015bci akapitu opieram si\u0119 w du\u017cej mierze na wywiadach pochodz\u0105cych z tego w\u0142a\u015bnie dokumentu.<\/p>\n\n\n\n

[7] Kim Kowalke, Brecht vs. Pabst<\/em>. Kowalke jest za\u0142o\u017cycielem nowojorskiej The Kurt Weill Foundation For Music.<\/p>\n\n\n\n

[8] Im gorsze czasy, tym wyra\u017aniejsze podzia\u0142y i wzajemna wrogo\u015b\u0107. W\u0142adza nie znosi ambiwalencji, stara si\u0119 \u201eobr\u00f3ci\u0107 dwuznaczno\u015b\u0107 w przejrzyst\u0105 opozycj\u0119\u201d, a w\u00f3wczas \u201epodzielony schludnie na kategorie \u015bwiat b\u0119dzie potulnie czeka\u0142 na rozkazy\u201d. Z. Bauman, cyt. za: J. Kochanowski, Fantazmat zr\u00f3\u017cNICowany<\/em>, Universitas, Krak\u00f3w 2004, s. 32.<\/p>\n\n\n\n

[9]A. Helman, J. Ostaszewski, Historia my\u015bli filmowej. Podr\u0119cznik<\/em>, Wyd. S\u0142owo\/Obraz Terytoria, Gda\u0144sk 2010, s. 50.<\/p>\n\n\n\n

[10] Michael Pabst, syn re\u017cysera, w Brecht vs. Pabst<\/em>.<\/p>\n\n\n\n

[11] B. Brecht, op. cit., s. 97\u201398. Wersy te zosta\u0142y dopisane przez autora dopiero w 1938 roku, na emigracji.<\/p>\n\n\n\n

[12] T. Lubelski, I. Sowi\u0144ska, R. Syska (red.), Historia kina, tom 2. Kino klasyczne<\/em>, Universitas, Krak\u00f3w 2011, s. 69.<\/p>\n\n\n\n

[13] Brecht vs. Pabst<\/em>.<\/p>\n\n\n\n

[14] B. Brecht, op. cit., s. 117.<\/p>\n\n\n\n

[15] T\u0142umaczenie moje.<\/p>\n\n\n\n

[16] \u201eDa\u0142em wam przecie\u017c polecenie: unika\u0107 rozlewu krwi. (\u2026) Jacy z was handlowcy!\u201d. Zob. B. Brecht, op. cit., s. 18.<\/p>\n\n\n\n

[17] B. Brecht, op. cit., s. 92.<\/p>\n\n\n\n

[18] Podobnie jak i Weill. Z tym, \u017ce Brecht wr\u00f3ci do NRD dopiero w 1947 roku, za\u015b Pabst jeszcze przed wojn\u0105, w 1938 roku rozpocznie realizacj\u0119 film\u00f3w dla Trzeciej Rzeszy \u2013 mi\u0119dzy innymi Paracelsusa<\/em> (1943). Weill nie wr\u00f3ci ju\u017c do Niemiec.<\/p>\n\n\n\n

[19] Kolejno z 1930, 1954 i 1958 roku. Por. https:\/\/www.kwf.org\/research-center\/lenya-discography\/<\/a> [dost\u0119p: 11.02.2022].<\/p>\n\n\n\n

\u0179r\u00f3d\u0142o zdj\u0119cia: Criterion Collection<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ludziom w czasach kryzysu mo\u017ce brakowa\u0107 \u015brodk\u00f3w do \u017cycia, ale kulturze temat\u00f3w nie brak. Nie brak ich r\u00f3wnie\u017c artystom o zaci\u0119ciu parodystycznym lub moralizatorskim, a w\u0142a\u015bnie gdzie\u015b mi\u0119dzy tymi dwoma biegunami mo\u017cna znale\u017a\u0107 miejsce dla Opery \u017cebraczej i jej kilku bardziej wsp\u00f3\u0142czesnych ods\u0142on. Kryzys w czasie, kiedy angielski dramaturg John Gay uko\u0144czy\u0142 The Beggar\u2019s Opera, czyli w 1728 roku, polega\u0142 na [\u2026]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"wp_typography_post_enhancements_disabled":false,"footnotes":""},"categories":[10,12],"tags":[],"class_list":["post-173","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-nr-47-bieda","category-w-powiekszeniu"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/16mm.com.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/173","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/16mm.com.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/16mm.com.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/16mm.com.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/16mm.com.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=173"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/16mm.com.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/173\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":249,"href":"https:\/\/16mm.com.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/173\/revisions\/249"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/16mm.com.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=173"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/16mm.com.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=173"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/16mm.com.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=173"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}