{"id":191,"date":"2023-08-22T02:07:11","date_gmt":"2023-08-22T00:07:11","guid":{"rendered":"https:\/\/16mm.com.pl\/?p=191"},"modified":"2023-08-22T02:07:11","modified_gmt":"2023-08-22T00:07:11","slug":"przemoc-w-kinie-gangsterskim-a-kodeks-haysa","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/16mm.com.pl\/index.php\/2023\/08\/22\/przemoc-w-kinie-gangsterskim-a-kodeks-haysa\/","title":{"rendered":"Przemoc w kinie gangsterskim a kodeks Haysa"},"content":{"rendered":"\n

Od samego pocz\u0105tku, pocz\u0105wszy od braci Lumiere i D.W Griffitha, filmowcy starali si\u0119 pokazywa\u0107 lub kreowa\u0107 rzeczywisto\u015b\u0107. Wraz z rozwojem techniki oraz \u015bwiadomo\u015bci zar\u00f3wno widz\u00f3w jak i tw\u00f3rc\u00f3w kina, zaczynano porusza\u0107 coraz powa\u017cniejsze tematy spo\u0142eczne i polityczne. Re\u017cyserzy w swoich filmach cz\u0119sto starali si\u0119 odpowiedzie\u0107 na nurtuj\u0105ce ich problemy lub zwyczajnie pokazywali w nich swoje przekonania (Narodziny Narodu<\/em>). Filmy cz\u0119sto te\u017c nawi\u0105zywa\u0142y do bie\u017c\u0105cych problem\u00f3w lub je adaptowa\u0142y. Mo\u017cna nazwa\u0107 to zasad\u0105 akcji i reakcji. Co\u015b si\u0119 dzieje, a tw\u00f3rcy, kt\u00f3rzy albo bezpo\u015brednio, albo pasywnie mieli z jakim\u015b problemem do czynienia robi\u0105 o tym film, lub inspiruj\u0105 si\u0119 tymi wydarzeniami i tworz\u0105 z nich swoj\u0105 w\u0142asn\u0105 histori\u0119. Nie inaczej by\u0142o z filmami o tematyce gangsterskiej. Bardzo wa\u017cnym i wp\u0142ywaj\u0105cym na \u017cycie codzienne wydarzeniem by\u0142o wprowadzenie ustawy o zakazie sprzeda\u017cy, produkcji oraz spo\u017cywania wszelkiego rodzaju wyrob\u00f3w alkoholowych z 1919 roku. Dopiero po czternastu latach zosta\u0142a ona cz\u0119\u015bciowo zniesiona, a w niekt\u00f3rych stanach, a\u017c do 1987 roku nie mo\u017cna by\u0142o spo\u017cywa\u0107 alkoholu w lokalach. Okres prohibicji by\u0142 niezwykle burzliwym w historii Stan\u00f3w Zjednoczonych. Op\u0142akanymi skutkami by\u0142y drastyczne zwi\u0119kszenie przest\u0119pczo\u015bci i nielegalny handel alkoholem. Kolejnym nast\u0119pstwem by\u0142a te\u017c rosn\u0105ca ilo\u015b\u0107 przest\u0119pczo\u015bci zorganizowanej: gang\u00f3w, mafii, szajek i r\u00f3\u017cnych zgrupowa\u0144. Doskona\u0142ym przyk\u0142adem b\u0119dzie tutaj Al Capone, kt\u00f3ry w okresie prohibicji zyska\u0142 na s\u0142awie i bogactwie, a jego posta\u0107 szybko zosta\u0142a zmitologizowana. Nie ma si\u0119 wi\u0119c co dziwi\u0107, \u017ce wielu re\u017cyser\u00f3w szybko podchwyci\u0142o temat i stworzy\u0142o nowy gatunek w kinie ameryka\u0144skim, kt\u00f3ry cieszy\u0142 si\u0119 ogromn\u0105 popularno\u015bci\u0105 \u2013 film gangsterski. Filmy opowiada\u0142y w ko\u0144cu o ludziach, kt\u00f3rzy cz\u0119sto byli uznawani za bohater\u00f3w i ich heroizacja sprowadza\u0142a si\u0119 do tego, \u017ce \u201cwalczyli\u201d z prawem i dostarczali \u201cszarym\u201d obywatelom tak bardzo po\u017c\u0105danego alkoholu. Byli swego rodzaju antybohaterami. Aby dobrze zrozumie\u0107 gatunek jakim by\u0142 film gangsterski pozwol\u0119 sobie zacytowa\u0107 fragment ksi\u0105\u017cki Marka Hendrykowskiego S\u0142ownik termin\u00f3w filmowych<\/em>: <\/p>\n\n\n\n

(\u2026) odmiana dramatu sensacyjno-kryminalnego, kt\u00f3rej bohaterem jest gangster, grupa przest\u0119pcza lub organizacja mafijna, a zasadniczym tematem profesjonalnie zorganizowana zbrodnia i dzia\u0142alno\u015b\u0107 przest\u0119pcza.<\/em><\/p>\n\n\n\n

\u017bycie gangstera w tamtych czasach toczy\u0142o si\u0119 wok\u00f3\u0142 napad\u00f3w, morderstw, wymusze\u0144, pobi\u0107 i haraczy. By\u0142y one nieodzownym elementem jego profesji, mo\u017cna wi\u0119c \u015bmia\u0142o stwierdzi\u0107, \u017ce du\u017ca cz\u0119\u015b\u0107 akcji w filmach opowiadaj\u0105cych o gangsterach, b\u0119dzie pokazywa\u0107 akty r\u00f3\u017cnego rodzaju przemocy. Na drodze do ukazywania sposob\u00f3w dzia\u0142ania i samych jej akt\u00f3w w tych produkcjach stan\u0105\u0142 tak zwany kodeks Haysa. By\u0142 to mocno konserwatywny, wprowadzony w \u017cycie w 1930 roku spis zasad i nakaz\u00f3w jakie obowi\u0105zywa\u0142y tw\u00f3rc\u00f3w i re\u017cyser\u00f3w, kt\u00f3rzy chcieli, aby ich filmy m\u00f3g\u0142y zosta\u0107 wy\u015bwietlone w wi\u0119kszo\u015bci kin. Mi\u0119dzy innymi nie mo\u017cna by\u0142o pokazywa\u0107 scen zab\u00f3jstw, tortur, seksu pozama\u0142\u017ce\u0144skiego. Ukazywanie r\u00f3\u017cnego rodzaju przest\u0119pstw, napad\u00f3w, metod przemytu, by\u0142o uznawane za instruowanie potencjalnych kryminalist\u00f3w. Mocno to utrudnia\u0142o prac\u0119 re\u017cyser\u00f3w i scenarzyst\u00f3w, kt\u00f3rych filmy mia\u0142y w\u0142a\u015bnie zawiera\u0107 r\u00f3\u017cnego rodzaju sceny przemocy. Byli wi\u0119c oni zmuszeni do obchodzenia zakaz\u00f3w na r\u00f3\u017cne ciekawe sposoby. <\/p>\n\n\n\n

Jednym z pierwszych i najbardziej znanych film\u00f3w o tematyce gangsterskiej z 1931 roku jest Ma\u0142y Cezar<\/em> wyre\u017cyserowany przez Mervyna LeRoya. Akcja filmu toczy si\u0119 w bli\u017cej nieokre\u015blonych latach 20.\/30. Jeste\u015bmy w nim \u015bwiadkami drogi na szczyt oraz upadku gangstera Rico alias Ma\u0142y Cezar (Edward G. Robinson). Jak ka\u017cdy pocz\u0105tkuj\u0105cy bandyta Rico powoli, lecz zdecydowanie, pnie si\u0119 w g\u00f3r\u0119 w hierarchii miejscowej grupy przest\u0119pczej maj\u0105cej swoj\u0105 siedzib\u0119 w restauracji. Od pocz\u0105tku znamy zamierzenia g\u0142\u00f3wnego bohatera, kt\u00f3ry chce wzbudza\u0107 szacunek i by\u0107 bogaty. Do\u0142\u0105cza do gangu, gdzie w szybkim czasie ze s\u0142ugusa staje si\u0119 przyw\u00f3dc\u0105. Towarzysz\u0105 temu r\u00f3\u017cnego rodzaju sceny przemocy, kt\u00f3re musia\u0142y by\u0107 ukazane w spos\u00f3b odpowiadaj\u0105cy normom kodeksu Haysa. Jeste\u015bmy \u015bwiadkami przemocy strukturalnej w gangu, kiedy to jego dotychczasowy przyw\u00f3dca wywiera presj\u0119 na swoich poddanych, zmuszaj\u0105c ich (czasem wbrew ich woli) do przest\u0119pstw. Cz\u0119sto te\u017c Rico gn\u0119bi psychicznie swojego koleg\u0119 po fachu, Joego (Douglas Fairbanks Jr.). W pewnym momencie gang napada na lokal podczas imprezy noworocznej. Ca\u0142a akcja jest pokazana w taki spos\u00f3b, aby nie zach\u0119ca\u0107 i nie pokazywa\u0107 widzowi metod dzia\u0142ania bandyt\u00f3w. Widzimy tylko gangster\u00f3w w groteskowych pozach zastraszaj\u0105cych uczestnik\u00f3w balu, a sam moment zab\u00f3jstwa jest mocno wybielony. Brak krwi i teatralne ukazanie \u015bmierci ofiary jest spowodowane sankcjami jakie na\u0142o\u017cy\u0142y na tw\u00f3rc\u00f3w nowe prawa kodeksu Haysa. Ledwo s\u0142yszymy wystrza\u0142, a sam Rico nie jest bezpo\u015brednio pokazywany podczas zabijania. Jedn\u0105 z niewielu ukazanych na ekranie form przemocy jest ta, kt\u00f3rej dokonuje Ma\u0142y Cezar wobec swoich podw\u0142adnych. Cz\u0119sto im grozi, wywiera na nich presj\u0119 i zmusza do pos\u0142usze\u0144stwa, co jest ewidentn\u0105 przemoc\u0105 psychologiczn\u0105, kt\u00f3ra mog\u0142a by\u0107 pokazywana. Przemoc fizyczna natomiast sprowadzona jest tylko do jednej sceny, w kt\u00f3rej Rico bije swojego kierowc\u0119 w twarz. <\/p>\n\n\n\n

Dobry okres w \u017cyciu Ma\u0142ego Cezara szybko si\u0119 ko\u0144czy. Podczas ob\u0142awy policyjnej, przed kt\u00f3r\u0105 chcia\u0142 zmusi\u0107 swojego przyjaciela do pracy dla niego gro\u017c\u0105c przy tym jego kobiecie, ginie jego ostatni poplecznik i Rico l\u0105duje na ulicy. Wa\u017cnym elementem w filmach gangsterskich by\u0142o ukazanie tego, \u017ce z\u0142o, oszustwo i przest\u0119pstwa zawsze zostaj\u0105 ukarane, a \u017cycie kryminalisty nie pop\u0142aca. Tak samo dzieje si\u0119 w przypadku Ma\u0142ego Cezara, kt\u00f3ry w ostatniej scenie filmu zostaje zastrzelony i upokorzony przez funkcjonariuszy policji. By\u0142o to konieczne, aby widz zrozumia\u0142, \u017ce droga jak\u0105 pod\u0105\u017ca\u0142 Rico by\u0142a z\u0142a i zawsze b\u0119dzie ko\u0144czy\u0107 si\u0119 bez happy endu. <\/p>\n\n\n\n

Kolejnym klasykiem z kina gangsterskiego, kt\u00f3ry tutaj przytocz\u0119 b\u0119dzie Wr\u00f3g publiczny nr 1<\/em> w re\u017cyserii Williama A. Wellmana z 1931 roku. Jest to film wybitnie pokazuj\u0105cy realia panuj\u0105ce w czasach prohibicji, lecz na nim tak\u017ce odcisn\u0105\u0142 sw\u00f3j ci\u0119\u017car pan Hays. Opowiada on o trzech m\u0119\u017cczyznach, z kt\u00f3rych dw\u00f3ch, Tom (James Cagney) i Matt (Edward Woods), od dziecka prowadzi przest\u0119pcze \u017cycie, a Mike (Donald Cook) to wz\u00f3r ameryka\u0144skiego obywatela, kt\u00f3ry jest weteranem I wojny \u015bwiatowej. Ju\u017c na samym pocz\u0105tku filmu jeste\u015bmy informowani, \u017ce autorzy chcieli pokaza\u0107 \u201c\u015brodowisko\u201d w jakim \u017cyje cz\u0119\u015b\u0107 amerykan\u00f3w, a nie gloryfikowa\u0107 przest\u0119pc\u00f3w i chuligan\u00f3w. Jako, \u017ce Tom od dziecka para\u0142 si\u0119 zbrodni\u0105, ojciec kara\u0142 go biciem pasem, co w tamtych czasach by\u0142o norm\u0105. Pierwsz\u0105 scen\u0105, w kt\u00f3rej kto\u015b umiera jest moment kradzie\u017cy. Po nieudanym rabunku podczas ucieczki ginie jeden z kompan\u00f3w Toma i Matta. W ciekawy spos\u00f3b widzimy \u015bmier\u0107 z\u0142odzieja, kt\u00f3ry swoim cia\u0142em zas\u0142ania nam widok strzelaj\u0105cego do niego str\u00f3\u017ca. Brak krwi i groteskowe ukazanie zab\u00f3jstwa (i tak odwa\u017cnego jak na 1931 rok) rekompensuje nam intensywny po\u015bcig i strzelanina. Kolejnym aktem przemocy jakiego jeste\u015bmy \u015bwiadkami, jest zastraszanie w\u0142a\u015bciciela lokalnego baru, kt\u00f3rego g\u0142\u00f3wni bohaterowie filmu zmuszaj\u0105 do kupna alkoholu od nich. Brat Toma, Mike jest jego przeciwie\u0144stwem i podczas rodzinnej kolacji nawet nie dotyka nielegalnego alkoholu, jawnie sprzeciwiaj\u0105c si\u0119 sposobowi na zarabianie gangstera. Chwil\u0119 potem wdaje si\u0119 w b\u00f3jk\u0119 z bratem, kt\u00f3ra jest sprowadzona tylko do kilku policzk\u00f3w. Dzisiaj \u015bmiesznym, ale zarazem dobrze ukazuj\u0105cym realia tworzenia film\u00f3w za czas\u00f3w kodeksu Haysa jest moment, w kt\u00f3rym Tom atakuje swoj\u0105 dziewczyn\u0119 grejpfrutem. W bardzo ciekawy i emocjonalny spos\u00f3b Wellman pokazuje zab\u00f3jstwo by\u0142ego szefa Toma i Matta. Ich ofiara gra na fortepianie i tu\u017c przed wystrza\u0142em kamera jest od niego odwr\u00f3cona. S\u0142yszymy tylko wystrza\u0142 i g\u0142ow\u0119 uderzaj\u0105c\u0105 o klawisze, a towarzyszy nam obraz przej\u0119tego gangstera, kt\u00f3rego m\u0119cz\u0105 wyrzuty sumienia. Jest to jedna z form ukazywania przemocy poza kadrowo. <\/p>\n\n\n\n

Po \u015bmierci Matta, Tom planuje zemst\u0119 na oprawcach swojego przyjaciela, lecz zostaje postrzelony. Trafia do szpitala, gdzie jeste\u015bmy \u015bwiadkami sceny z jego matk\u0105, kt\u00f3ra wci\u0105\u017c bardzo kocha swojego syna przest\u0119pc\u0119. Ostatnia cz\u0119\u015b\u0107 filmu jest bardzo dosadna. Widzimy, \u017ce Tom i tak zostaje zabity, a Mike odchodzi zszokowany \u015bmierci\u0105 swojego brata. Na koniec dostajemy moralizatorski komentarz o tym, \u017ce ka\u017cdy bandyta sko\u0144czy tak jak Tom Powers.<\/p>\n\n\n\n

Oba wy\u017cej wymienione filmy powstawa\u0142y, gdy kodeks Haysa dopiero co ujrza\u0142 \u015bwiat\u0142o dzienne. Natomiast Anio\u0142owie o brudnych twarzach <\/em>z roku 1938 w re\u017cyserii Michaela Curtiza jest idealnym przyk\u0142adem na to, w jaki spos\u00f3b dzia\u0142a\u0142a cenzura w Hollywood. Cho\u0107 ca\u0142y film, tak jak poprzednie, opowiada o gangsterze Rockym Sullivanie (James Cagney), to scen przemocy jest w nim jak na lekarstwo. Produkcja ju\u017c od samego pocz\u0105tku ma mocno moralizatorski charakter, a momenty zab\u00f3jstw, wystrza\u0142\u00f3w czy strzelanin s\u0105 pokazywane albo poza kadrowo, albo tylko je s\u0142yszymy. Pierwsze zab\u00f3jstwo na ekranie pojawia si\u0119 dopiero w 40 minucie i tradycyjnie widzimy tylko padaj\u0105cego trupa i zbite szyby. Nawet podczas tak wa\u017cnego zab\u00f3jstwa jak to na Jamesie Frazierze (Humphrey Bogart) i Macu Keeferze (George Bancroft) kamera ucieka w bok pokazuj\u0105c tylko odbicie w lustrze Rocky\u2019ego jakby ba\u0142a si\u0119 tego co mo\u017ce zobaczy\u0107. W fina\u0142owej scenie przed egzekucj\u0105 Rocky po\u015bwi\u0119ca swoje dobre imi\u0119 i dum\u0119, aby ratowa\u0107 m\u0142odocianych przest\u0119pc\u00f3w przed jego losem, udaj\u0105c tch\u00f3rza i wo\u0142aj\u0105c o pomoc. Wszystko to, aby widz zrozumia\u0142, \u017ce droga jak\u0105 szed\u0142 Sullivan przez \u017cycie jest z\u0142a i zawsze ko\u0144czy si\u0119 albo \u015bmierci\u0105, albo kar\u0105. Jego najwi\u0119kszy zwolennik w\u015br\u00f3d dzieciak\u00f3w podsumowuje koniec Rocky\u2019ego s\u0142owami umiera\u0142 jak tch\u00f3rz<\/em>.<\/p>\n\n\n\n

Kodeks Haysa spowodowa\u0142 niema\u0142e zamieszanie w\u015br\u00f3d tw\u00f3rc\u00f3w w Hollywood powoduj\u0105c zmian\u0119 sposob\u00f3w ukazywania przemocy i innych niezgodnych z jego za\u0142o\u017ceniami scen. Wymusza\u0142o to na re\u017cyserach odpowiednie sposoby ich ukazywania i rozwija\u0142o to ich kunszt artystyczny. W ko\u0144cu jak pokaza\u0107 co\u015b czego nie mo\u017cna pokazywa\u0107? W\u0142a\u015bnie ten okres w historii kina ameryka\u0144skiego zapisa\u0142 si\u0119 na kartach historii jako Z\u0142ota Era Hollywood i podczas niego powsta\u0142o wiele wspania\u0142ych film\u00f3w, kt\u00f3re na zawsze b\u0119d\u0105 w naszej pami\u0119ci.<\/p>\n\n\n\n

Dominik Oliwa<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u0179r\u00f3d\u0142a zdj\u0119\u0107:<\/p>\n\n\n\n

Zdj 1: Materia\u0142y MoMA<\/p>\n\n\n\n

Zdj 2: imdb.com<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Od samego pocz\u0105tku, pocz\u0105wszy od braci Lumiere i D.W Griffitha, filmowcy starali si\u0119 pokazywa\u0107 lub kreowa\u0107 rzeczywisto\u015b\u0107. Wraz z rozwojem techniki oraz \u015bwiadomo\u015bci zar\u00f3wno widz\u00f3w jak i tw\u00f3rc\u00f3w kina, zaczynano porusza\u0107 coraz powa\u017cniejsze tematy spo\u0142eczne i polityczne. Re\u017cyserzy w swoich filmach cz\u0119sto starali si\u0119 odpowiedzie\u0107 na nurtuj\u0105ce ich problemy lub zwyczajnie pokazywali w nich swoje przekonania (Narodziny Narodu). Filmy cz\u0119sto te\u017c [\u2026]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"wp_typography_post_enhancements_disabled":false,"footnotes":""},"categories":[11,12],"tags":[],"class_list":["post-191","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-nr-46-hollywood","category-w-powiekszeniu"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/16mm.com.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/191","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/16mm.com.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/16mm.com.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/16mm.com.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/16mm.com.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=191"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/16mm.com.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/191\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":192,"href":"https:\/\/16mm.com.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/191\/revisions\/192"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/16mm.com.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=191"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/16mm.com.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=191"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/16mm.com.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=191"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}