\u201eSt\u00f3j\u201d, \u201eRozmawiajcie o czym\u015b\u201d, \u201eId\u017a tak, jakby nic si\u0119 nie dzia\u0142o\u201d, \u201eSied\u017acie spokojnie i pijcie\u201d, \u201eCzytaj gazet\u0119\u201d, \u201eUdawaj, \u017ce m\u00f3wisz przez telefon\u201d, a wreszcie \u201eZachowuj si\u0119 normalnie, tak jakby kamery w og\u00f3le tutaj nie by\u0142o\u201d. Te proste wskaz\u00f3wki od re\u017cysera rzadko kiedy skierowane s\u0105 w stron\u0119 gwiazd wielkiego ekranu \u2013 pierwszoplanowych lub drugoplanowych aktor\u00f3w. Wykonywaniem tych typowych i troch\u0119 nudnych polece\u0144 zazwyczaj zajmuj\u0105 si\u0119 staty\u015bci, dlatego pocz\u0105tkowo mo\u017ce nam si\u0119 wydawa\u0107, \u017ce ich rola w filmie nie ma wi\u0119kszego znaczenia. Jednak zdarzaj\u0105 si\u0119 takie dzie\u0142a, w kt\u00f3rych zadania statyst\u00f3w na ekranie nie ograniczaj\u0105 si\u0119 jedynie do powtarzania sztampowych czynno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n
Jak pisa\u0142 Georges Didi-Huberman, staty\u015bci pojawili si\u0119 ju\u017c w jednym z pierwszych dzie\u0142 w historii kinematografii [1]. Mowa o kr\u00f3tkim filmie braci Lumi\u00e8re, czyli Wyj\u015bcie robotnik\u00f3w z fabryki <\/em>(Le sortie des usines Lumi\u00e8re<\/em>, 1895). W tym utworze nie ma jednoznacznego protagonisty \u2013 jedyn\u0105 rol\u0119 gra jednobarwny t\u0142um. Jednak od tamtej pory rola statyst\u00f3w drastycznie si\u0119 zmieni\u0142a. Obecnie za pomoc\u0105 efekt\u00f3w CGI tw\u00f3rcy s\u0105 w stanie ich wykreowa\u0107 i sprowadzi\u0107 do roli malutkiego punktu w ogromnym t\u0142umie, co idealnie unaoczniaj\u0105 wsp\u00f3\u0142czesne blockbustery pokroju Gwiezdnych wojen<\/em>, b\u0105d\u017a film\u00f3w produkowanych przez wytw\u00f3rni\u0119 Marvela. Jednak, je\u017celi autorzy faktycznie pokusz\u0105 si\u0119, aby do roli statyst\u00f3w zaanga\u017cowa\u0107 \u017cywe osoby, to w\u00f3wczas, id\u0105c za rozumowaniem Didi-Hubermana, mamy do czynienia z tzw. figurants<\/em>. Autor opisuje je w nast\u0119puj\u0105cy spos\u00f3b:<\/p>\n\n\n\n \u201es\u0142owo jest banalne, zarezerwowane dla \u201eludzi bez w\u0142a\u015bciwo\u015bci\u201d obecnych w inscenizacji, w przemy\u015ble, w spektakularnym zarz\u0105dzaniu \u201ezasobami ludzkimi\u201d; ale jednocze\u015bnie jest to s\u0142owo otch\u0142anne, s\u0142owo uwik\u0142ane w labirynt, kt\u00f3ry tworzy ka\u017cda figura. Staty\u015bci tworz\u0105 w ekonomii filmu przede wszystkim ludzkie narz\u0119dzie s\u0142u\u017c\u0105ce jako t\u0142o dla gry g\u0142\u00f3wnych bohater\u00f3w, prawdziwych aktor\u00f3w czy protagonist\u00f3w\u201d[2]<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n Ponadto zauwa\u017ca, i\u017c staty\u015bci w og\u00f3le nie s\u0105 aktorami[3]. Kolejka w sklepie, t\u0142um protestuj\u0105cych, czy te\u017c pracownicy fabryki jak u braci Lumi\u00e8re \u2013 wszyscy oni zostaj\u0105 sprowadzeni do elementu scenografii. Mimo to re\u017cyseria statyst\u00f3w wcale nie jest jedn\u0105 z najmniej istotnych funkcji przy tworzeniu filmu.<\/p>\n\n\n\n W niemal wi\u0119kszo\u015bci obraz\u00f3w zadaniem statyst\u00f3w jest po prostu znikn\u0105\u0107, nie rzuca\u0107 si\u0119 widzowi w oczy, zachowywa\u0107 si\u0119 tak naturalnie, jak to tylko mo\u017cliwe[4]. W przeciwnym razie, je\u017celi statysta zachowuje si\u0119 nieadekwatnie do inscenizowanej sytuacji, wprawne oko do\u015bwiadczonego widza od razu zauwa\u017cy ow\u0105 anomali\u0119, a wtedy film mo\u017ce sta\u0107 si\u0119 jedn\u0105 z pozycji na popularnych listach topowych wpadek. Klasycznym przypadkiem jest kr\u00f3tkie uj\u0119cie z filmu Quantum of Solace <\/em>(re\u017c. Brian Foster, 2008), gdzie obserwujemy Jamesa Bonda siedz\u0105cego na motorze i rozmawiaj\u0105cego przez telefon. Uwag\u0119 od portretowanego przez Daniela Craiga bohatera, mo\u017ce jednak odci\u0105gn\u0105\u0107 znajduj\u0105ca si\u0119 w kadrze osoba pr\u00f3buj\u0105ca zamiata\u0107 chodnik \u2013 je\u017celi mo\u017cna tak nazwa\u0107 machanie miot\u0142\u0105 kilkadziesi\u0105t centymetr\u00f3w nad ziemi\u0105.<\/p>\n\n\n\n Historia kinematografii jak zwykle jednak nie zawodzi i pokazuje, \u017ce niekt\u00f3rzy tw\u00f3rcy postanowili kreatywniej podej\u015b\u0107 do roli statysty, ka\u017c\u0105c im zachowywa\u0107 si\u0119 sztucznie i nierealistycznie. Najlepsz\u0105 egzemplifikacj\u0105 tego typu nienaturalnych zachowa\u0144 postaci s\u0105 filmy wykorzystuj\u0105ce motyw sn\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n Przegl\u0105daj\u0105c artyku\u0142y dotycz\u0105ce roli sn\u00f3w, trafi\u0142em na tekst Ingi Iwasi\u00f3w, kt\u00f3ra tak podsumowuje rozwa\u017cania ojca psychoanalizy \u2013 Zygmunta Freuda.<\/p>\n\n\n\n \u201eSen, wed\u0142ug Freuda, to \u201ekr\u00f3lewska droga do nie\u015bwiadomo\u015bci\u201d. Praca marzenia sennego przypomina akt tw\u00f3rczy: tre\u015b\u0107 utajona zostaje prze\u0142o\u017cona na tre\u015b\u0107 jawn\u0105 poprzez archaiczne sposoby my\u015blenia, takie jak przemieszczenie, zag\u0119szczenie, zast\u0119powanie, oraz symboliczne i plastyczne obrazowanie [\u2026]\u201d[5]<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n Autorka zauwa\u017ca r\u00f3wnie\u017c, \u017ce nawet \u201eJung przywi\u0105zywa\u0142 ogromn\u0105 wag\u0119 do struktury symbolu, zmierzaj\u0105c do odkrycia jego reprezentacji [\u2026]\u201d[6]. Tym samym mo\u017cemy stwierdzi\u0107, \u017ce pozornie nieistotni staty\u015bci w filmach-snach mog\u0105 by\u0107 istotnymi elementami fabu\u0142y \u2013 pe\u0142ni\u0105cymi funkcj\u0119 symboliczn\u0105 lub znaczeniotw\u00f3rcz\u0105.<\/p>\n\n\n\n Motyw sn\u00f3w cz\u0119sto pojawia si\u0119 w dzie\u0142ach filmowych \u2013 jednakowo moderni\u015bci, jak i te\u017c tw\u00f3rcy wsp\u00f3\u0142czesnych blockbuster\u00f3w, staraj\u0105 si\u0119 ukazywa\u0107 marzenia senne, czy pr\u00f3buj\u0105 odda\u0107 oniryczny klimat w swoich obrazach. Pierwszym na to przyk\u0142adem mo\u017ce by\u0107 wzorowe modernistyczne dzie\u0142o Alaina Resnaisa Zesz\u0142ego roku w Marienbadzie <\/em>(L\u2019ann\u00e9ederni\u00e8re \u00e0 Marienbad<\/em>, 1961), kt\u00f3re sta\u0142o si\u0119 przedmiotem wielu r\u00f3\u017cnorodnych analiz. Resnais u\u017cywa filmowego j\u0119zyka w spos\u00f3b uniemo\u017cliwiaj\u0105cy dok\u0142adne okre\u015blenie statusu ontycznego obrazu. Jak pisa\u0142a Paulina Kwiatkowska, jednym z czynnik\u00f3w mo\u017ce by\u0107 fakt, i\u017c: \u201e[W Zesz\u0142ego roku w Marienbadzie<\/em>] dochodzi do os\u0142abienia czy rozproszenia struktury obrazu, przede wszystkim poprzez jego gwa\u0142towne prze\u015bwietlenie, rozbielenie, poruszenie lub rozmycie\u201d[7]. R\u00f3wnie\u017c pojawiaj\u0105cy si\u0119 w filmie staty\u015bci s\u0105 elementem podwa\u017caj\u0105cym status wspomnianego dzie\u0142a. Jednym z pami\u0119tnych kadr\u00f3w filmu Resnaisa jest ogr\u00f3d pa\u0142acu, w kt\u00f3rym rozgrywa si\u0119 akcja. W symetryczn\u0105 kompozycj\u0119 z\u0142o\u017con\u0105 z trawy, krzak\u00f3w oraz rze\u017ab, wprowadzono r\u00f3wnie\u017c kilkoro statyst\u00f3w. Ich zachowanie mo\u017ce wydawa\u0107 si\u0119 nienaturalne \u2013 stoj\u0105 w dosy\u0107 du\u017cych odst\u0119pach od siebie, nie rozmawiaj\u0105, a ich postur\u0119 mo\u017cna okre\u015bli\u0107 jako \u201epos\u0105gow\u0105\u201d. Mo\u017cna by stwierdzi\u0107, i\u017c ponownie mamy do czynienia ze statystami, kt\u00f3rzy traktowani s\u0105 przedmiotowo \u2013 jednak ta kwestia jest du\u017co bardziej z\u0142o\u017cona, ni\u017c mog\u0142oby si\u0119 wydawa\u0107. Resnais ograniczaj\u0105c rol\u0119 statyst\u00f3w do minimum \u2013 jakim jest stanie w bezruchu oraz niewypowiadanie \u017cadnych s\u0142\u00f3w \u2013 celowo gra z ich przedmiotowo\u015bci\u0105. W ten spos\u00f3b pot\u0119guje on oniryczny oraz hipnotyczny wyd\u017awi\u0119k obrazu, udowadniaj\u0105c, \u017ce nawet niepozorni staty\u015bci mog\u0105 by\u0107 jednym z kluczowych element\u00f3w w niezwykle z\u0142o\u017conej konstrukcji filmowo-sennego \u015bwiata.<\/p>\n\n\n\n Je\u017celi chodzi o kinematografi\u0119 mainstreamow\u0105, za idealn\u0105 egzemplifikacj\u0119 unikatowej roli statyst\u00f3w, mo\u017ce pos\u0142u\u017cy\u0107 Incepcja <\/em>(Inception<\/em>, re\u017c. Christopher Nolan, 2010). Do dzisiaj kr\u0105\u017cy wie\u015b\u0107, \u017ce Nolan czerpa\u0142 inspiracje w\u0142a\u015bnie z filmu Resnaisa. Jednak w przypadku roli statyst\u00f3w w utworze \u2013 autorzy poszli w zupe\u0142nie r\u00f3\u017cnych kierunkach. Nolan postanowi\u0142 uczyni\u0107 statyst\u00f3w jednym z kluczowych zagro\u017ce\u0144 dla bohater\u00f3w, w\u0119druj\u0105cych mi\u0119dzy warstwami kolejnych sn\u00f3w. W scenie szkolenia Ariadne (Elliot Page), Cobb (Leonardo DiCaprio) informuje j\u0105, i\u017c coraz silniejsza ingerencja w \u015bwiat snu powoduje wi\u0119ksz\u0105 agresj\u0119 w\u015br\u00f3d przypominaj\u0105cych zwyk\u0142ych przechodni\u00f3w \u201eprojekcji\u201d. Po kr\u00f3tkiej chwili mo\u017cemy dostrzec pierwsze symptomy wspomnianego zachowania. Kiedy Ariadne coraz bardziej manipuluje ulicami niejawnego Pary\u017ca, staty\u015bci zaczynaj\u0105 tr\u0105ca\u0107 j\u0105 barkami, \u0142okciami, a tak\u017ce z\u0142owrogo si\u0119 jej przygl\u0105da\u0107. Jednak w kluczowych sekwencjach napadu, zagro\u017cenie staje si\u0119 zdecydowanie powa\u017cniejsze. Posta\u0107 Arthura (Joseph Gordon-Levitt) b\u0119dzie musia\u0142a stoczy\u0107 walk\u0119 z bezimiennym wytworem sennym, reszta ekipy za\u015b b\u0119dzie \u015bcigana przez armi\u0119, staraj\u0105c\u0105 si\u0119 zastrzeli\u0107 bohater\u00f3w. W przeciwie\u0144stwie do Resnaisa, Nolan nie stara si\u0119 podkre\u015bli\u0107 oniryzmu swoich sekwencji za pomoc\u0105 statyst\u00f3w, gdy\u017c robi to, u\u017cywaj\u0105c innych \u015brodk\u00f3w filmowego j\u0119zyka (monta\u017c, ruch spowolniony, efekty specjalne). Z nieznanych twarzy tworzy integraln\u0105 oraz kluczow\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 filmowej opowie\u015bci, b\u0119d\u0105c\u0105 realnym zagro\u017ceniem dla dzia\u0142a\u0144 postaci.<\/p>\n\n\n\n Wracaj\u0105c do klasyk\u00f3w modernistycznego kina, omawiaj\u0105c temat statyst\u00f3w, uj\u0119tych w onirycznych dzie\u0142ach filmowych, trudno nie wspomnie\u0107 o emblematycznym, autotematycznym obrazie, jakim jest Osiem i p\u00f3\u0142 <\/em>(8 \u00bd<\/em>, re\u017c. Federico Fellini, 1963). Film ten opowiada o zmaganiach re\u017cysera Guido (Marcello Mastroianni), kt\u00f3ry nie ma pomys\u0142u na stworzenie swojego kolejnego dzie\u0142a. W pami\u0119\u0107 zapada fina\u0142owa sekwencja ta\u0144ca, w kt\u00f3rej razem z g\u0142\u00f3wnym bohaterem uczestniczy kilkadziesi\u0105t statyst\u00f3w. Scena ma miejsce, kiedy przyt\u0142oczony zmartwieniami Guido doznaje wyzwolenia. Najlepiej t\u0119 scen\u0119 opisa\u0142a Alicja Helman:<\/p>\n\n\n\n \u201eFina\u0142 \u2013 korow\u00f3d prowadzony przez maga \u2013 przynosi mu wyzwolenie, poniewa\u017c zaakceptowa\u0142 swoje wewn\u0119trzne rozdarcie. Budzi si\u0119 w nim poczucie szcz\u0119\u015bcia i si\u0142y, z jakim wita i na nowo darzy mi\u0142o\u015bci\u0105 wszystkie postaci swego \u017cycia, kt\u00f3re sta\u0142y si\u0119 tworami jego wyobra\u017ani. Wszyscy \u2013 od\u015bwi\u0119tni, w bia\u0142ych strojach, z ja\u015bniej\u0105cymi twarzami \u2013 zdaj\u0105 si\u0119 do\u015bwiadcza\u0107 nowej, wy\u017cszej formy istnienia\u201d[8].<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n W tym przypadku, staty\u015bci nie staj\u0105 si\u0119 powa\u017cnym zagro\u017ceniem, czy te\u017c elementem maj\u0105cym za zadanie wy\u0142\u0105cznie zbudowanie onirycznego klimatu. Owszem, Osiem i p\u00f3\u0142 <\/em>to wariacja na temat sn\u00f3w, zgodnie z my\u015bl\u0105 Junga, jednak\u017ce na tym nie ko\u0144czy si\u0119 rola statyst\u00f3w. W ko\u0144cowej scenie, wchodz\u0105c w interakcje z protagonist\u0105, unaoczniaj\u0105 jego akceptacje w stosunku do otaczaj\u0105cej go rzeczywisto\u015bci.<\/p>\n\n\n\n Jak pokazuje historia kinematografii, staty\u015bci mog\u0105 mie\u0107 r\u00f3\u017cnorodne role, jednak\u017ce w wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w, s\u0142u\u017c\u0105 jedynie jako uwiarygodnienie filmowej lokacji, b\u0119d\u0105c zaledwie t\u0142em dla wydarze\u0144, w kt\u00f3rych akcja skupiona jest na aktorach pierwszo- i drugoplanowych. Niemniej w przypadku sekwencji sn\u00f3w b\u0105d\u017a te\u017c obraz\u00f3w emanuj\u0105cych onirycznym klimatem, ich rola mo\u017ce by\u0107 du\u017co bardziej znacz\u0105ca. W niekt\u00f3rych wizjach mog\u0105 stanowi\u0107 nierealistyczny element diegetycznej uk\u0142adanki, buduj\u0105c sztuczno\u015b\u0107 i wyra\u017an\u0105 nieprawdopodobno\u015b\u0107 ogl\u0105danej opowie\u015bci, w innych tworzy\u0107 powa\u017cne zagro\u017cenie dla \u015bni\u0105cych os\u00f3b. Z kolei pozostali autorzy mog\u0105 przewidzie\u0107 dla nich zupe\u0142nie inn\u0105 rol\u0119 \u2013 sprawi\u0107, i\u017c ich obecno\u015b\u0107 b\u0119dzie klamr\u0105 dla historii, czy aktem finalnej przemiany, jaka dokonuje si\u0119 w protagoni\u015bcie\/bohaterach. Tak jak Freud przypisywa\u0142 wszystkim elementom snu wymiar symboliczny, tak i autorzy film\u00f3w, tworz\u0105cy ruchome uplastycznienie sn\u00f3w, staraj\u0105 si\u0119 nawet statystom przypisa\u0107 wi\u0119ksze znaczenie, ni\u017c jedynie dope\u0142nianie t\u0142a.<\/p>\n\n\n\n Maciej Kordal<\/strong><\/p>\n\n\n\n [1] Zob. G. Didi-Huberman, Lud Statyst\u00f3w<\/em>, t\u0142um. P. Mo\u015bcicki, \u201eKrytyka Polityczna\u201d, nr. 35\/36.<\/p>\n\n\n\n [2] Tam\u017ce, s. 74.<\/p>\n\n\n\n [3] Zob. Tam\u017ce, s. 74.<\/p>\n\n\n\n [4] Zob. Tam\u017ce, s. 75.<\/p>\n\n\n\n [<\/a>5]<\/a> I. Iwasi\u00f3w, S\u0142ownik nie\u015bwiadomo\u015bci. Sny literackie po psychoanalizie<\/em>, \u201eTeksty Drugie\u201d, nr. 1\/2, 1998, s. 57.<\/p>\n\n\n\n [6] Tam\u017ce, s. 58.<\/p>\n\n\n\n [7] P. Kwiatkowska, Zesz\u0142ego roku w Marienbadzie. Obrazy wytarte i wyparte<\/em>, \u201eWidok. Teorie i Praktyki Kultury Wizualnej\u201d, nr. 24, 2019,<\/p>\n\n\n\n [8] A. Helman, Visconti, Fellini, Antonioni: Wielcy autorzy kina w\u0142oskiego<\/em>, [w:] Historia Kina Tom 3. Kino epoki nowofalowej<\/em>, red. T. Lubelski, I. Sowi\u0144ska, R. Syska, Krak\u00f3w, 2015, s. 168.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" \u201eSt\u00f3j\u201d, \u201eRozmawiajcie o czym\u015b\u201d, \u201eId\u017a tak, jakby nic si\u0119 nie dzia\u0142o\u201d, \u201eSied\u017acie spokojnie i pijcie\u201d, \u201eCzytaj gazet\u0119\u201d, \u201eUdawaj, \u017ce m\u00f3wisz przez telefon\u201d, a wreszcie \u201eZachowuj si\u0119 normalnie, tak jakby kamery w og\u00f3le tutaj nie by\u0142o\u201d. Te proste wskaz\u00f3wki od re\u017cysera rzadko kiedy skierowane s\u0105 w stron\u0119 gwiazd wielkiego ekranu \u2013 pierwszoplanowych lub drugoplanowych aktor\u00f3w. Wykonywaniem tych typowych i troch\u0119 nudnych polece\u0144 [\u2026]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"wp_typography_post_enhancements_disabled":false,"footnotes":""},"categories":[15,12],"tags":[],"class_list":["post-258","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-nr-45-sny","category-w-powiekszeniu"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/16mm.com.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/258","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/16mm.com.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/16mm.com.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/16mm.com.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/16mm.com.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=258"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/16mm.com.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/258\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":259,"href":"https:\/\/16mm.com.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/258\/revisions\/259"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/16mm.com.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=258"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/16mm.com.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=258"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/16mm.com.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=258"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}\n
\n
\n
\n\n\n\n