{"id":392,"date":"2025-03-23T23:04:21","date_gmt":"2025-03-23T22:04:21","guid":{"rendered":"https:\/\/16mm.com.pl\/?p=392"},"modified":"2025-03-23T23:04:21","modified_gmt":"2025-03-23T22:04:21","slug":"wegetacja-kontemplacja-transformacja","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/16mm.com.pl\/index.php\/2025\/03\/23\/wegetacja-kontemplacja-transformacja\/","title":{"rendered":"Wegetacja, kontemplacja, transformacja"},"content":{"rendered":"\n
\"Szata\u0144skie<\/a><\/figure>\n\n\n\n

Szata\u0144skie tango <\/em>\u2013 zdj\u0119cie z materia\u0142\u00f3w prasowych festiwalu Nowe Horyzonty<\/p>\n\n\n\n

Czas jest niezmiernie istotnym zasobem. Nie mo\u017cna go przechowa\u0107 na p\u00f3\u017aniej. Up\u0142ywa nieub\u0142aganie z ka\u017cd\u0105 sekund\u0105 i nie mamy go na tyle, aby si\u0119 nad tym zastanawia\u0107. W kinie jest podobnie. Ka\u017cde uj\u0119cie si\u0119 liczy i nie ma chwili na d\u0142u\u017cyzny. Mo\u017ce jednak warto tak\u0105 chwil\u0119 znale\u017a\u0107? Zwolni\u0107 i da\u0107 tym sekundom przerodzi\u0107 si\u0119 w minuty, godziny zastanowienia?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Je\u017celi wierzy\u0107 legendom o tym, jak film braci Lumiere nies\u0142ychanie poruszy\u0142 widz\u00f3w obrazem nadci\u0105gaj\u0105cego poci\u0105gu, to mo\u017cna ironicznie stwierdzi\u0107, \u017ce pewna sensacyjno\u015b\u0107 wydaje si\u0119 wpisana w natur\u0119 kina. Obecny kszta\u0142t kinematografii pokazuje, \u017ce d\u0105\u017cenie do tworzenia obraz\u00f3w, kt\u00f3re intensyfikuj\u0105 prze\u017cycia i stanowi\u0105 kalejdoskop osza\u0142amiaj\u0105cych wra\u017ce\u0144, jest tendencj\u0105  powszechn\u0105. Kapitalizacja epickich, blockbusterowych <\/em>moloch\u00f3w serwowanych w zatrwa\u017caj\u0105cym tempie masowemu widzowi, nie pozostawia \u017cadnych w\u0105tpliwo\u015bci, co do popularno\u015bci tego trendu. Superbohaterskie wyczyny, napinaj\u0105ce widz\u00f3w thrillery czy pe\u0142ne egzaltacji dramaty przewa\u017caj\u0105 w mainstreamowym kinie. Dzisiaj seans filmu czy wielogodzinne zanurzenie si\u0119 w serialowym strumieniu bywaj\u0105 przejawem stymuluj\u0105cego eskapizmu od nu\u017c\u0105cej codzienno\u015bci. Taka charakterystyka wsp\u00f3\u0142czesnego kina jest oczywi\u015bcie sporym uproszczeniem, kt\u00f3rym pos\u0142uguj\u0119 si\u0119 dla zarysowania odpowiedniego kontrastu.<\/p>\n\n\n\n

Generalizuj\u0105ce uj\u0119cie mainstreamowego kina jako medialnego fast foodu<\/em> pozwala bowiem na podkre\u015blenie opozycyjnych warto\u015bci nurtu slow cinema<\/em>. Nazwa budz\u0105ca skojarzenia z wszelkimi slow<\/em> trendami, promuj\u0105cymi spowolnienie p\u0119du dnia, nosi podobne znamiona wzgl\u0119dem prezentacji kinowego obrazu. Tw\u00f3rcy dzie\u0142 z tego nurtu zamieniaj\u0105 energiczny monta\u017c i filmow\u0105 ekscytacj\u0119 na warto\u015bci przeciwstawne. Kondensacja na rzecz anga\u017cuj\u0105cej akcji przekszta\u0142ca si\u0119 w uj\u0119cie czasu to\u017csame z jego rzeczywistym up\u0142ywem. To, co w kinie gatunkowym uzna\u0107 mo\u017cna za niepotrzebne i nu\u017c\u0105ce, staje si\u0119 w slow cinema<\/em> podmiotem obrazu. Transformacyjny charakter tego zabiegu przejawia si\u0119 bezpo\u015brednio w zderzeniu percepcji widza z antyklimaksem d\u0142ugich, statycznych uj\u0119\u0107, w kt\u00f3rych z pozoru nie odbywa si\u0119 nic istotnego. Nic, co prowadzi\u0142oby do satysfakcjonuj\u0105cej puenty. Na pierwszy rzut oka to rozwi\u0105zanie wydaje si\u0119 czym\u015b w rodzaju modernistycznego eksperymentu.  Jawi si\u0119 jako gra z oczekiwaniami odbiorcy i zwodzenie go d\u0142ugimi uj\u0119ciami w obietnicy g\u0142\u0119bszego znaczenia, kt\u00f3re w ostatecznym rozrachunku wcale nie istnieje. Mo\u017ce nawet sprawia wra\u017cenie zaprojektowanego po to, \u017ceby znudzi\u0107 widza i zwie\u015b\u0107 go na manowce pseudoartystycznego ekscesu. Co\u015b jak filmowy odpowiednik dadaistycznego dowcipu na wystawie muzealnej.<\/p>\n\n\n\n

Aczkolwiek, ta awangardowa poetyka, posi\u0142kuj\u0105ca si\u0119 spowolnieniem tempa kinowego obrazu odkrywa przed widzem kana\u0142y percepcji, kt\u00f3re pozostaj\u0105 w du\u017cej mierze niedost\u0119pne poza slow cinema<\/em>. Czasoch\u0142onne uj\u0119cia otwieraj\u0105 drog\u0119 nie tylko dla naturalnego znu\u017cenia, wpisanego w intelektualny odbi\u00f3r, ale r\u00f3wnie\u017c pozwalaj\u0105 na szczeg\u00f3lne, fizjologiczne do\u015bwiadczenie kinowego seansu. W obj\u0119ciach powolnej panoramy intensywniej odczuwamy swoje cia\u0142o, kt\u00f3rego stagnacj\u0119 uto\u017csami\u0107 mo\u017cna ze statyczno\u015bci\u0105 filmowego obrazu. Fotel kinowy mo\u017ce nagle zyska\u0107 w\u0142asn\u0105 cielesno\u015b\u0107, z kt\u00f3r\u0105 zetkni\u0119cie przybiera absurdalnie intymny wymiar. Efekt pot\u0119guje si\u0119 wraz z up\u0142ywaj\u0105cymi godzinami seansu, prowadz\u0105c niechybnie do jednej z dw\u00f3ch mo\u017cliwo\u015bci. Ci\u0119\u017car nudy mo\u017ce nas zdekoncentrowa\u0107 i pozwoli\u0107 na oddanie si\u0119 w pe\u0142ni czu\u0142ym obj\u0119ciom wspomnianego fotela, sympatyzuj\u0105cego z nasz\u0105 niezr\u0119czn\u0105 sytuacj\u0105 i daj\u0105cego szans\u0119 na b\u0142ogie ukojenie w postaci snu. Alternatywnie natomiast mo\u017cliwe jest pe\u0142ne zanurzenie si\u0119 w obrazie, przyj\u0119cie stanu wegetatywnego i osi\u0105gni\u0119cie immersyjnej nirwany. Ten idealistyczny wariant zespolenia widza z filmem oka\u017ce si\u0119 tym trudniejszy do osi\u0105gni\u0119cia im d\u0142u\u017csze jest ogl\u0105dane dzie\u0142o, cho\u0107 i z tym wi\u0105\u017ce si\u0119 pewien paradoks. Znudzeni dwugodzinnym, wlek\u0105cym si\u0119 gniotem nie mamy dostatecznie du\u017co czasu, aby zapu\u015bci\u0107 korzenie w empatyczny fotel. Natomiast, przyk\u0142adowo siedmiogodzinne magnum opus <\/em>w\u0119gierskiego re\u017cysera to film, kt\u00f3ry daje szans\u0119 na takie zakorzenienie w obrazie. Czasu jest a\u017c nadto, bowiem up\u0142ynie ca\u0142y dzie\u0144 nim b\u0119dzie nam dane zobaczy\u0107 napisy ko\u0144cowe. Merytoryczn\u0105 warto\u015b\u0107 tego dzie\u0142a doceni\u0105 jednak tylko ci, kt\u00f3rzy b\u0119d\u0105 w stanie przetrwa\u0107 seans bez okazjonalnej drzemki. Zadanie jest tym bardziej utrudnione, \u017ce w przeciwie\u0144stwie do serialowego binge-watchingu<\/em>, nie s\u0105 to godziny wype\u0142nione emocjonuj\u0105c\u0105 akcj\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Bela Tarr swoim Szata\u0144skim tangiem <\/em>(1994) sk\u0142ania widza do immersyjnego prze\u017cycia historii, kt\u00f3ra podlega nie tylko specyficznej d\u0142ugo\u015bci filmu, ale r\u00f3wnie\u017c cechuje si\u0119 zaburzeniami chronologii. To, co mog\u0142o nosi\u0107 znamiona od\u015bwie\u017caj\u0105cej sensacji, pomijane jest na rzecz przedstawiania wydarze\u0144 ju\u017c znanych widzowi, ale tym razem z innej perspektywy. Zabieg parokrotnie si\u0119 powtarza, zataczaj\u0105c ko\u0142a w mozolnym, lecz r\u00f3wnocze\u015bnie pasjonuj\u0105cym ta\u0144cu. Chyba, \u017ce wyszli\u015bmy dawno z kina po pierwszej godzinie panoram kr\u00f3w i powolnych najazd\u00f3w na stodo\u0142y w\u0119gierskiej wsi. Wtedy reszt\u0119 tego ta\u0144ca u\u015bwiadczy tylko t\u0119skni\u0105cy za nami fotel, kt\u00f3ry zyskawszy \u015bwiadomo\u015b\u0107 rzewnie wspomina\u0107 b\u0119dzie ciep\u0142o naszego cia\u0142a.<\/p>\n\n\n\n

Spowolnienie filmowego czasu przez negacj\u0119 kr\u00f3tkich uj\u0119\u0107 i dynamicznych ci\u0119\u0107 zatrzymuje widza w zderzeniu z obrazowan\u0105 rzeczywisto\u015bci\u0105. Akcent po\u0142o\u017cony zostaje na to, co mo\u017ce wydawa\u0107 si\u0119 nu\u017c\u0105ce czy nieistotne. W po\u0142\u0105czeniu z charakterystycznymi dla nurtu slow cinema<\/em> d\u0142ugimi uj\u0119ciami, podkre\u015bla to zagadnienie temporalno\u015bci pojedynczych chwil. Osadzenie w centrum narracji tego, co z pozoru jest beznami\u0119tnym odbiciem codziennej monotonii i zbyteczn\u0105 dokumentacj\u0105 przeci\u0119tnych aktywno\u015bci sk\u0142ania widza do refleksji nad istot\u0105 czasu. Rutyna dnia ma w zwyczaju umyka\u0107 bezrefleksyjnie, gdy szczotkuje si\u0119 z\u0119by czy pije porann\u0105 kaw\u0119, przegryzan\u0105 dymem papierosa. Uci\u0105\u017cliwa powtarzalno\u015b\u0107 pracy, kt\u00f3rej nie lubimy okazjonalnie daje si\u0119 we znaki, lecz niemal zawsze mo\u017cemy si\u0119 czym\u015b zaj\u0105\u0107. Czas zdaje si\u0119 nabiera\u0107 wtedy pr\u0119dko\u015bci i zanim si\u0119 obejrzymy ju\u017c jeste\u015bmy w drodze do domu.<\/p>\n\n\n\n

Posadzeni jednak przed obrazem takim jak Jeanne Dielman, Bulwar Handlowy, 1080 Bruksela <\/em>(1975, C. Akerman), kt\u00f3ry ch\u0142odno rejestruje podobne czynno\u015bci nie mamy wyboru \u2013 musimy zacz\u0105\u0107 kontemplowa\u0107 przyrz\u0105dzany przez tytu\u0142ow\u0105 bohaterk\u0119 obiad ). Wtem, gdy rozgotuje ziemniaki czy st\u0142ucze talerz, te drobne perturbacje staj\u0105 si\u0119 nadzwyczaj istotne. Podobnie, gdy czasem rozbije ulubiony kubek w jaki\u015b niedorzeczny spos\u00f3b. Na przyk\u0142ad pr\u00f3buj\u0105c go osuszy\u0107 energicznym potrz\u0105saniem nad zlewem i z impetem godz\u0105c w ten\u017ce zlew owym wyj\u0105tkowym naczyniem. Mo\u017ce, w odr\u00f3\u017cnieniu od postawy bohaterki, nie zawsze takie b\u0142ahostki prowadz\u0105 do radykalnej decyzji zab\u00f3jstwa, ale dla Jeanne ta moralnie wstrz\u0105saj\u0105ca transgresja jest zaledwie chwil\u0105, mijaj\u0105c\u0105 w mgnieniu oka.  Ze skutkami jej decyzji widz musi jednak pozosta\u0107 na d\u0142ugie minuty, cho\u0107 sam akt mordu trwa\u0142 zaledwie kilka sekund.  Jeste\u015bmy zmuszeni do zmierzenia si\u0119 z d\u0142ugotrwa\u0142ym pog\u0142osem takich moment\u00f3w. Zar\u00f3wno na p\u0142aszczy\u017anie haptycznego odbioru jak i w sensie filozoficznym, co stanowi si\u0142\u0119 tego rozwi\u0105zania.<\/p>\n\n\n\n

\"obraz_2020-12-16_173209\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n

Jeanne Dielman, Bulwar Handlowy, 1080 Bruksela <\/em>(1975)<\/p>\n\n\n\n

Mo\u017cliwe, \u017ce ta wegetatywna medytacja pod mantr\u0119 zastygaj\u0105cych w czasie chwil jest istot\u0105  slow cinema. To, co z pozoru \u015blamazarne i nudne kryje nierzadko g\u0142\u0119bok\u0105 refleksj\u0119 nadrzeczami, kt\u00f3re umykaj\u0105 gdzie\u015b mi\u0119dzy mrugni\u0119ciami oczu. Kontemplacja staje si\u0119 pr\u00f3b\u0105 z\u0142apania odchodz\u0105cego znaczenia, kt\u00f3re mo\u017cna poczu\u0107, lecz  nie zachowa\u0107 na zawsze. Ale stan zamro\u017cenia w medytacji ostatecznie ust\u0119puje. Czy min\u0105 dwie godziny czy siedem, lodowiec stagnacji topnieje wraz z up\u0142yni\u0119ciem ostatniej sekundy seansu. Wracamy wtedy do naturalnego biegu naszego \u017cycia, wkraczamy ponownie w mainstreamowy, medialny strumie\u0144 i oddajemy si\u0119 codziennym sprawom. Mimo tej nietrwa\u0142o\u015bci, warto czasem zatrzyma\u0107 si\u0119 przy brzegu. Cho\u0107 niniejszy esej tylko delikatnie si\u0119ga do niezm\u0105conych w\u00f3d nurtu slow cinema<\/em> \u201aby\u0107 mo\u017ce jest t\u0105 drobn\u0105 chwil\u0105, kt\u00f3ra sk\u0142oni do d\u0142u\u017cszego zanurzenia si\u0119 w rzece filmowego neomodernizmu.<\/p>\n\n\n\n

Daniel Warden<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Szata\u0144skie tango \u2013 zdj\u0119cie z materia\u0142\u00f3w prasowych festiwalu Nowe Horyzonty Czas jest niezmiernie istotnym zasobem. Nie mo\u017cna go przechowa\u0107 na p\u00f3\u017aniej. Up\u0142ywa nieub\u0142aganie z ka\u017cd\u0105 sekund\u0105 i nie mamy go na tyle, aby si\u0119 nad tym zastanawia\u0107. W kinie jest podobnie. Ka\u017cde uj\u0119cie si\u0119 liczy i nie ma chwili na d\u0142u\u017cyzny. Mo\u017ce jednak warto tak\u0105 chwil\u0119 znale\u017a\u0107? Zwolni\u0107 i da\u0107 tym sekundom [\u2026]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"wp_typography_post_enhancements_disabled":false,"footnotes":""},"categories":[17],"tags":[],"class_list":["post-392","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-nr-43-bilans"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/16mm.com.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/392","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/16mm.com.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/16mm.com.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/16mm.com.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/16mm.com.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=392"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/16mm.com.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/392\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":393,"href":"https:\/\/16mm.com.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/392\/revisions\/393"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/16mm.com.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=392"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/16mm.com.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=392"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/16mm.com.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=392"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}